تاریخ: 6 خرداد 1396
مصاحبه اندیشکده تعلیم وتربیت کمال با خانم دکتر حسینی مدیر بخش فلسفه و کودک

بسم الله الرحمن الرحیم

 

در ابتدا لازم می دانم از دست اندرکاران مؤسسه اندیشکده تعلیم و تربیت کمال تشکر را داشته باشم که به این مقوله مهم توجه خاص نموده ­اند و توفیق ایشان را در رشد و اعتلای تفکر در جامعه از خداوند متعال خواستارم.

سئوال­1: گروه فلسفه و کودک بنیاد حکمت اسلامی صدرا چگونه و از چه سالی با فلسفه برای کودکان آشنا شده است؟

جواب1: در پاسخ به سؤال اول شما بایستی به عرض برسانم که از حدود سال 73 و 74 با شکل­گیری
 بنیاد حکمت اسلامی صدرا واحد «فلسفه و کودک» توسط گروهی از متخصص تعلیم و تربیت، آغاز به کار کرد و در ابتدا فعالیت خود را از طریق ارتباط با برخی از مراکز «فلسفه برای کودکان» در غرب و جستجوی اینترنتی دنبال کرد، لازم به ذکر است که تاکنون نیز این ارتباط برقرار می باشد.

اعضای گروه به موازات فعالیتشان در زمینه بومی سازی این پدیده فرهنگی و بهره گیری از فلسفه تربیتی اسلام، از منابع خارجی مانند کتب و مقالات برای تکمیل سیر مطالعاتی خود و ارتقای دانش تربیتی بهره­مند شدند و توانستند به نقد و بررسی مکاتب و دیدگاههای خارجی و داخلی بپردازند.

 

سئوال 2: این گروه در این حوزه چه آثاری دارد؟ و چه فعالیت­هایی انجام داده است؟

جواب 2: گروه فلسفه و کودک پس از پژوهش و مطالعات علمی لازم به تدوین طرح و برنامه جامع «فلسفه و کودک» همت گماشت و آن را با موفقیت در برخی مدارس دواطلب اجرا نمود. پس از ارزیابی­های تکمیلی تاکنون نیز این برنامه ادامه دارد.

این بخش به موازات تدوین طرح جامع به پژوهش­های خود پرداخته و از فعالیتهای دیگر آن
می­توان به برپایی همایش و کارگاه­ها مصادف با اول خرداد بزرگداشت حکیم ملاصدرا، راه اندازی پایگاه اینترنتی
فلسفه و کودک و به روز رسانی و غنی کردن آن و چاپ و انتشار سالنامه «فلسفه و کودک» که تا بحال چهار شماره از آن منتشر شده و حاوی اطلاعات و مقالات مفیدی برای معلمین و اولیا می­باشد، دعوت از کارشناسان و متخصصین جهت مشاوره علمی در محل بنیاد، شرکت در همایش ها و برنامه­های تعلیم و تربیتی، بررسی آسیب شناسی فعالیتهای P4C در ایران و نقد آنها و اجرای آزمایشی ( PAC ) در مدارس، مشاوره دادن به برخی مؤسسات فرهنگی ارزیابی فعالیتهای گذشته، تهیه محتواهای جدید و ... از جمله فعالیتهای این بخش بوده و هست.

 

سئوال­3: به نظر شما پرداختن به فلسفه برای کودکان در ایران چه ضرورتی دارد؟

جواب 3: ایران به عنوان کشوری اسلامی که ریشه­های حکمت در آن قدمتی چندین هزار ساله دارد، مهد دانش و تفکر فلسفی می­باشد. اینکه تفکر تا چه اندازه دارای اهمیت است و نقش تفکر منطقی در زندگی افراد جامعه به چه میزان مهم است نیاز به توضیح ندارد. آنچه قابل ذکر است این است که پایه­های این تفکر عمیق و قوی را بایستی از کودکی بنا کرد. کودکی که بیاموزد که چگونه بیندیشد، دلیل بیاورد و دلیل بخواهد در بزرگسالی هرگز تحت تأثیر القائات سوء قرار نخواهد گرفت و راه صواب و ناصواب را خود را شناخته و آنرا تفکیک خواهد کرد.

توجه به «پرورش تفکر و استدلال در کودکان» با هر عنوانی که باشد قابل تأمل است خوشبختانه در دین اسلام نیز «تفکر، تعقّل و تدبّر» مورد تأکید قرار گرفته و مکرّراً در قرآن مجید از آنها یاد شده است. ضرورت پرداختن به پرورش تفکر در کودکان در آینده آنان نمود می کند و یا خلأ خود را نشان می دهد کودکان در بزرگسالی در عرصه اجتماع بار مسئولیتی را تقبل می کنند. یا می توانند انسانهایی عمیق، متفکر، خردمند و منطقی باشند که در قضاوتهایشان صحیح و دقیق عمل کنند و یا نیز افرادی شوند، فاقد این توانمندی ها ....

خوشبختانه با زیرساختهای قوی فلسفی که کودکان ما دارند بسیار آسان تر به سوی تفکر­ورزی هدایت می شوند و مسیر آنها برای رسیدن به مقصود هموارتر می باشد.

 

سئوال­4: به نظر شما آیا لازم است که فلسفه برای کودکان را بومی کرد؟ چگونه؟ تعریف گروه فلسفه و کودک از بومی سازی چیست؟ در مصداق بیان کنید.

جواب 4­ : بومی کردن به معنای واقعی کلمه، بدان معنا است که ایده و چارچوب را از دیگران بگیریم و با محتوایی جدید در قالبی نو که مغایرتی با فرهنگ ایرانی و اسلامی نداشته باشد، بریزیم. در حالیکه بعضی ها بر این باورند که تنها با تغییر اسامی و ظاهر قضایا می توان به بومی سازی کمک نمود در صورتیکه اینطور نیست. با اینکه سر منشأ طرح «فلسفه برای کودکان» یا همان ( P4C ) بحسب ظاهر از غرب نشأت گرفته ولی نمیتواند بستری مناسب را برای رسیدن به ابتکار و خلاقیت آموزشی در این زمینه فراهم آورد.

چرا که طرح ها و برنامه های وارداتی بدون توجه به نیاز داخلی کشور، برنامه ریزی شده و این خود می تواند معضل جدیدی در نظام آموزشی ما بوجود آورد.

بی توجهی به بومی سازی در طرح فلسفه برای کودک علیرغم اینکه کار به جایی نمیبرد ممکن است ابزار سیاسی علیه نظام ما شده و ضربه ای مهلک بر پیکرة نظام تعلیم و تربیت وارد سازد. متأسفانه ترجمه سطحی کتب ( P4C ) و اجرای گام به گام آن در مدارس، که بعضاً شاهد آن هستیم نمونه ای از این معضل بشمار می­آید، در حالیکه گروه فلسفه و کودک بنیاد، بومی کردن را با زیربنای اسلامی ـ ایرانی از اهداف کلی خود قرار داده و با توجه بدان، فعالیتها و نوشتن محتوای تدریس خود را بر این اساس، تدوین کرده است.

آنچه که از مطالعات و تجربیات غربیان بدست آمده هدف ظاهری آنان رسیدن به تربیت «شهروند دموکراتیک» است و غایت آن افرادی طرفدار اخلاق نسبی گرا، دمدمی مزاج و متمایل به پوچگرایی است در حالیکه در نظام تفکری و تربیتی ما رسیدن به «انسانی کامل» در اولویت قرار دارد. و غایت فلسفه تربیتی اسلامی و ایرانی اخلاق اصیل قرآنی و هدفدار و بدنبال سعادت اخروی است. که همین تفاوت، محتوای برنامه های ما را تحت تأثیر قرار داده و به واسطة آن از الگو و ساختار کلی طرح ( P4C ) بطور مشروط و آزاد استفاده می کنیم. با شناخت کودک ایرانی، بر اساس نیازهای او و با توجه به بافت زیر ساختی فرهنگی و اعتقادی کشورمان طرحی جدید را بعنوان «فلسفه و کودک» ترسیم کرده ایم.

 

سئوال­5: فلسفه برای کودکان در ایران در حال حاضر با چه مسائلی رو به رو است؟

جواب 5: مسأله مهمّ در ایران کم توجهی به فرهنگ و موارد مربوط به آن است. متأسفانه کمترین اعتبار و هزینه برای امور فرهنگی و تربیتی در نظر گرفته می­شود در حالیکه اگر رشد تفکر و اعتلای کودکان ایرانی را بخواهیم باید برای آن هزینه کنیم. برنامه ریزان امور فرهنگی باید هزینه بیشتری را برای این امور زیربنایی اختصاص دهند. تغییر نگرش مسئولین و متولیان امور فرهنگی جامعه اولین و مهمترین قدم در راه پیشرفت است.

باید همه دریابیم که اهمیت امور فرهنگی از ورزش، صنعت و پزشکی نه تنها کمتر نیست بلکه بیشتر هم می باشد. چرا که بدون تربیت درست و زمینه فرهنگی مناسب همه راهها به ترکستان ختم می شود. تشبیهی که من از امور فرهنگی جامعه نسبت به سایر امور دارم شباهت سر به کل بدن است. امور فرهنگی و نهادهای تربیتی در حقیقت سر جامعه و بقیه نهادها، بدن محسوب می شوند. اگر فکر و ذهن و مغز انسان درست کار نکند همه تلاشهای بدن به هرز می رود و نتیجه­ای نخواهد داشت کنترل اصلی در دست مغز است و تمامی فرمانهای هدایت کننده توسط آن مرکز صورت می گیرد.

به اعتقاد من مهمترین مسأله اجتماعی و اجرایی در حال حاضر بی مهری نسبت به مسائل فرهنگی است و موارد بعدی عدم نظارت اولیای تربیتی بر فعالیتهای غیر کارشناسانه در سطح جامعه است که آسیب بسیار جدی به کودکان وارد خواهد نمود.

موانع زیادی که در راه اجرایی کردن برنامه «فلسفه و کودک» وجود دارد از جمله معضلات دیگر بشمار می­آید. عدم توجه رسانه­های ارتباط جمعی مثل صدا و سیما به بحث تفکر خصوصاً در مورد کودکان و ... مسائل این شاخه می باشند.

 

سئوال 6: چه ضرورتی دارد که بنیاد حکمت اسلامی صدرا به بحث فلسفه برای کودکان بپردازد؟ آیا نسبتی بین بنیاد حکمت اسلامی صدرا و فلسفه برای کودکان می بینید؟

جواب 6: فلسفه اصولاً دو زیر شاخه دارد: 1ـ حکمت نظری 2ـ حکمت عملی

حکمت عملی در واقع کاربردی کردن فلسفه و تفکرورزی در زندگی روزمره است. بنیاد حکمت صدرا از بدو تأسیس بخش دوم حکمت یعنی حکمت عملی توجهی خاص داشته است. از نظر بنیاد صدرا، کاربردی کردن و استفاده از حکمت و اندیشیدن در جامعه مهمتر از نظریه پردازی بی عمل است. مفید بودن فلسفه و وجود فلاسفه وقتی به اثبات می رسد که تأثیر آن را در روح و روان افراد جامعه شاهد باشیم و بتوانیم باری از بار مشکلات مردم را حل نمائیم.

تأسیس بخش فلسفه و کودک، یا همان «پرورش تفکر در کودکان» به عنوان یکی از راههای کاربردی کردن حکمت در فضای جامعه در این راستا می باشد.

کما اینکه در حکمت متعالیه نیز توجه به تفکّر و تربیت صحیح کودک مورد تأکید قرار گرفته است.

 

 

سئوال 7: نقش گروه فلسفه و کودک بنیاد حکمت اسلامی صدرا را در اجرایی کردن فلسفه برای کودکان چه می دانید؟ و این فعالیتها را تا چه میزان تأثیرگذار ارزیابی می کنید؟

جواب 7: ما همة تلاش خود را می کنیم و تأثیر آن را باید از دیگران سؤال کنید! ولی تا آنجایی که اطلاع دارم تلاشهای ما بی ثمر نبوده و به علت اعتمادی که اذهان عمومی به بنیاد حکمت صدرا دارند و پیشینة فعالیتهای موفق این مؤسسه در زمینه فلسفه اسلامی و احیای حکمت متعالیه در جهان را همه می دانند و به طرحها و برنامه های این بخش توجه خاص شده است. از آنجا که این مؤسسه از طرح فلسفه و کودک بدنبال انتفاع مادی نمی باشد و با نیت خالص این کار را شروع کرده است توجهات خاص خداوند متعال همواره شامل حال ما بوده و هست و این دست حمایتی را کاملاً احساس میکنیم.

اگر بتوانیم تنها جرقه ای را در اذهان عمومی مردم زده باشیم باز هم موفق بوده ایم، تأثیر این جرقه و روشنی و گرمای آن را به یاری خدا در آینده شاهد خواهیم بود. از آنجا که بخش فلسفه و کودک بنیاد، پژوهش را در دستور کار خود قرار داده و بعنوان بخشی فعالیت می کند که بیشترین همت خود را بر تخصص­های جدید بر پایه فلسفه و تفکر ورزی برای کودک گذاشته، و در اجرا، تنها ارزیابی آنها پرداخته و نه بیشتر. اجرا به دستگاههای اجرائی مربوط می باشد و این مؤسسه تنها توفیق همکاری با این مراکز را خواهد داشت.

 

سئوال 8: گروه فلسفه و کودک چه برنامه ای برای آیندة فلسفه برای کودکان در نظر دارد؟

جواب 8: امیدواریم بتوانیم با پژوهشهای عمیق و گسترده راههای جدید را پیش روی جامعه تربیتی ایران باز کنیم.

«طرح جامع فلسفه و کودک» آماده اجراست و محتوای آن در دست تدوین می باشد که امیدواریم «رشته فلسفه و کودک» در بخش گسترده تری مخصوصاً در دانشگاهها تدریس و آموزش داده شود و تمامی کسانی که با کودک سر و کار دارند به اهمیت «پرورش تفکر در کودکان» پی برده و به آن همت گمارند.

 

سئوال 9: تاکنون چه کارهای جدی در این حوزه در ایران صورت گرفته است؟ نظر شما دربارة فعالیتهای سایر گروه ها در این حوزه چیست؟

جوا ب 9: در اصل، کار مبنایی و زیربنایی در ایران انجام نشده است. بعضی ها  بعنوان نماینده   P4C آمریکا و مجری آن در ایران شده ­ اند. همان محتواها را با همان مبانی تدریس می کنند و برخی نیز تنها نامها را تغییر داده اند و بتصور خود بومی سازی کرده اند. فعلاً «فلسفه برای کودکان» به صورت کالایی تجاری و لوکس در دست ژورنالیستها و خبرنگاران درآمده است و تنها چیزی که به آن اهمیت داده نمی شود فکر و ذهن کودکان ایرانی است.

متأسفانه، جسته و گریخته در سایر شهرها کارهای مشابهی در زمینه فلسفه برای کودکان با عناوین متفاوت و بازی با کلمات انجام می­شود که مورد تایید نمی باشد و بایستی توسط نهادهای فرهنگی جامعه آسیب شناسی شود و مورد نظارت قرار گیرد که این امر از عهده بنیاد صدرا خارج است. که اگر مسئولان امر، به پی ریزی محتوایی طرح فلسفه و کودک بی توجه باشند، مطمئناً مدیون و مسئول در برابر جامعه فرهنگی و آموزشی کشور خواهند بود. 


نام
رایانامه
* متن نظر