تاریخ: 6 خرداد 1396
مصاحبه نشریه حکمت ومعرفت با خانم دکتر حسینی مدیر بخش فلسفه و کودک

بنام خدا

 

سؤالات مصاحبه مجله حکمت ومعرفت با سرکار خانم حسینی، مدیر بخش پژوهشی «فلسفه و کودک» بنیاد صدرا

 

سئوال­1: هم­اکنون پس از گذشت ده سال از ورود بحث « P4C » به ایران، عباراتی نظیر «فلسفه برای کودکان»، یا «فلسفه و کودک» و... به اندازه کافی در محافل علمی و رسانه‌های جمعی مطرح و تکرار شده؛ اما بنظر میرسد هنوز این عبارات برای افکار عمومی به خوبی جا نیفتاده است؛ از شما میخواهم برای رفع ابهام در این زمینه، به اختصار «فلسفه و کودک» را تعریف کنید.

جواب1: در پاسخ به سئوال شما باید عرض کنم که ما فلسفه برای کودکان را به ایران نیاوردیم بلکه تنها این ایده را جالب یافتیم و «فلسفه و کودک» را با مبانی جدید بنیان گذاشتیم. واضح است که فرهنگهای مختلف نیازهای فرهنگی مختلفی را طلب می­کند و به علت تفاوت بارزی که میان فرهنگ غرب و شرق وجود دارد ما نمی­توانیم وارد­کنندة یک برنامه درسی غربی باشیم و آن را اجرا کنیم بدون آنکه آن را با نیازها و علایق فرهنگی کودک ایرانی تطبیق دهیم. برنامه­های آموزشی و پرورشی وارداتی باید توسط متخصصین تعلیم و تربیت اسلامی و روانشناسی کودک و صاحب­نظران دینی، بررسی و آسیب­شناسی شود و مورد توجه و تأمل قرار گیرد چرا که تفاوت در دیدگاهها، مبانی اعتقادی و اهداف این
برنامه­ها در کشور ما قابل اجرا نیستند و بهتر است تنها ایده را دریابیم و خود، بنیانگذار «فلسفه و کودک» در کشور باشیم کاری که بیگانگی برای پایه­گذاری کردند.

«فلسفه و کودک» در واقع برنامه‌ای (پرورشی ـ بومی) است که در آن با استفاده از مفاهیم فلسفی و اخلاقی و با ابزار و محتواهای مختلف (بصورت داستان و شعر و عکس) به بالا بردن نیروی تفکر و استدلال در کودکان کمک میکند به خصوص تفکر انتقادی و تفکر خلاق از نتایج پیشرفت این برنامه است. البته در حاشیه این روش امور محتوایی بتدریج وارد شده و رشد اخلاقیات و اعتقادات اصولی و برخی نکات روانشناختی مثل اعتماد به نفس و خودباوری، رشد همگرایی و اجتماعی شدن و قواعد حضور در جمع و احترام به عقاید دیگران و همچنین پیشرفت دیگر دروس نیز از فواید جانبی این برنامه می­باشد.

 

سئوال2: ایده پرداختن به بحث P4C و اجرای عملی آن در قالب یک واحد و کار گروه پژوهشی معین در بنیاد صدرا از چه تاریخی و با چه هدفی مطرح شد؟

جواب2: حدود سال 73 با شکل­گیری بنیاد اسلامی صدرا، واحد فلسفه و کودک توسط گروهی از متخصصین در رشته­های مربوط آغاز به کارکرد وفعالیت خود را از طریق ارتباط با برخی مراکز غربی و جستجوی اینترنتی ( p4c در جهان) دنبال کرد. و تاکنون نیز به فعالیت خود در این زمینه ادامه داده است. به موازات فعالیت­های گروه، اعضا از مبالغ خارجی برای تکمیل سیر مطالعاتی خود استفاده کرده و به نقد و بررسی مکاتب و دیدگاههای خارجی و داخلی پرداختند. هدف از تشکیل کلاسهای مربوط به طرح فلسفه و کودک پرورش تفکر، استدلال، تقویت تجزیه و تحلیل و حل مسائل مشکلات، رویارویی با آرا و افکار مخالف، ایجاد روحیه خودباوری، مسئولیت پذیری، انتقاد پذیری و در یک کلام تفکر فلسفی در کودکان می باشد.

 

سئوال3: با توجه به اینکه سر منشأ بحث « P4C » از غرب بوده و همچنین اساتید برجسته آن از کشورهای اروپائی برخاسته‌اند، آیا پیاده کردن این رشته در ایران، نیازمند اعمال تغییرات خاصی بوده و بخش «فلسفه و کودک» بنیاد صدرا در این زمینه چه کارهایی را تاکنون انجام داده است؟

جواب3: سر منشاء و پایه­گذار طرح P4C در قالب کنونی غرب است اما توجه به تفکر و تعلیم و تربیت صحیح کودکان از غرب نیامده است بلکه ریشه در تعالیم اسلام و آراء فلاسفة مسلمان و ایرانی دارد. ما مفتخریم در کشوری زندگی میکنیم که ریشه‌های تفکر و حکمت در آن قدمت چندین هزار ساله دارد.

روش بحث و مباحثه مشترک بین شاگردان و استاد نیز سالهاست که در حوزه‌های علمیه ما و در میان طلاب رواج دارد و برایمان طرحی تازه نیست ولی متأسفانه در نهاد آموزش و پرورش دولتی در مدارس سالها از آن غافل شده بودیم و تلنگری از غرب لازم بود تا ما را متوجه کند که آموزشهای آکادمیک که بر اساس حفظ مطالب و انتقال اطلاعات میان استاد و شاگرد است چه نقایصی دارد و چگونه میتوان با حذف نقش سنتی معلم و تعریف نقش جدید برای او کلاس درس را تبدیل به یک جلسه کندوکاو جمعی و مشترک میان دانش‌آموزان نمود و از شکل معلّم محوری به دانش آموز محوری سوق داد.

البته ما بر اساس دستور قرآن کریم بر این اعتقاد نیز هستیم که باید سخنان را شنید و بهترین آنان را برگزید و بر این اساس به مطالعه آراء دانشمندان P4C و مکاتب موجود در جهان پرداخته و میپردازیم و در عمل دیده‌ایم برخی از چارچوبهایشان در این کار، کمک مهمی به حساب آمده و ابتکاراتی را در ذهن ما شکوفا کرده است. برنامه‌های پرورشی و طرحهای جدید باید متناسب با فرهنگ ایرانی و اعتقادات دینی در کودکان ما باشد و طرحها و برنامه‌های وارداتی بدون توجه به نیازها، علاوه بر اینکه کمکی نمیکند خود معضل جدیدی را به بار می­آورد. بر این عقیده­ایم که بومی سازی بمعنای مبنا قرار دادن فرهنگ اسلامی و ایرانی در چارچوب کلی کار به حساب می­آید نه ترجمه سطحی کتب P4C غربی که شاهد اجرای آن در برخی از مدارس توسط افراد ناآزموده هستیم. معتقدیم که در مبانی، اهداف و حتی روش و محتوا با P4C (غربی) تفاوت داریم و بایستی با شناخت کودک شروع کرده و سپس براساس زیرساختهای فرهنگی و اعتقادی و نیازهای جامعه طرحی نو و علمی در اندازیم.

در واحد فلسفه و کودک بنیاد بیشترین زمان برای تحقیق و پژوهش اختصاص دارد و پژوهشهای اصولی و زیربنایی مهمترین گام برای برنامه‌ریزیهای آتی بشمار می رود.

سئوال4:  ابزار کار مربیان «فلسفه و کودک» در آموزش به دانش آموزان کلاس چیست؟

جواب4: بطور خاص ابزار کار داستانهای قابل تحلیل و تفکر است یعنی داستانهایی که فکر کودکان را برانگیزد و در کلاس تولید بحث و گفتگو کند اما بنا به نیاز کلاس روش معلم میتوان علاوه بر داستانهای بومی از فعالیتهای فکری، بازیها، فیلم، انیمیشن و حتی عکس و خاطرات و خبرهای روزنامه‌ها و ... نیز استفاده کرد. ما دست معلم را باز میگذاریم تا کلاس را با انرژی و نشاط اداره کند.

اگر بخواهم ابزارهای پرورشی در «فلسفه و کودک» را بیشتر توضیح دهم باید عرض کنم که داستان مهمترین ابزار در کلاسهای فلسفه و کودک بشمار می­رود البته داستان باید تفکربرانگیز باشد و در کلاس ایجاد بحث کند. اما چرا داستان؟ مهمترین دلیل علاقه­مندی کودکان سراسر جهان به خواندن داستان است. به واسطه آن هیجانها برانگیخته ­شده و دریچه­ای به سوی جهانی جدید و جالب باز می­شود. دلیل دیگر در دسترس بودن کتاب داستان است، که در اکثر مدارس جهان می­توان از آنها استفاده کرد اما استفاده از ابزارهای دیگر گاهی اوقات نیاز به تکنولوژی جدید و یا غیر قابل دسترسی و پرهزینه و فاقد جذابیت لازم است.

خواندن داستان، به حس همدلی و مشارکت جمعی در بین کودکان منجر می­شود کودکان با قهرمانان در داستان پیش می­روند و گاه خود را به جای شخصیت داستانی می­پندارند. بچه­ها در خلال داستان تجاربی را مطالعه می­کنند که گاه خود آن را می­آزموده اند.

همذات­پنداری و تقلید الگوهای اخلاقی از تأثیرات دیگر داستان بر کودک می­باشد و البته پرواضح است که ابزارهای جذاب دیگری نیز مانند انیمشن و فیلم وجود دارد که در حال حاضر علاقه­مندان زیادی را به خود جذب نموده. اما به علت وجود تصاویر تاثیر آن بر خلاقیت ذهنی کودکان کمتر بوده و البته استفاده از آن امکانات بیشتری را می­­طلبد. داستانهای بدون تصویر، بیشترین تأثیر مثبت خلاقیت را بر روی کودکان دارد. توضیح اینکه کودک خود به خلق تصاویر ذهنی می پردازد و از بیرون، ذهنیتی به او القا نشده است.

استفاده از سؤال برای شروع بحث (مانند روش اسکار براین­فیه)، از فرانسه عکس، نوشته، خاطره، اخبار روزنامه­ها، نقاشی­های خود کودکان (روش برونینگ در آلمان) اسباب بازیها، وسایل موجود در کلاس یا منزل، طبیعت و ... همه و همه می­تواند ابزارهای برنامه پرورشی «فلسفه و کودک» محسوب شود که البته بسیار ماهرانه و با آماده­سازی مربی قابل استفاده و اجراست.

 

سئوال5: با توجه به تجربیات عملی شما و گروه تخصصیتان، آیا امکان پیاده‌سازی این رشته و تعلیم آن به کودکان، در سیستم آموزش و پرورش کنونی کشورمان که به شیوه کاملاً سنتی میباشد، امکانپذیر است یا خیر؟ و به نظر شما چه تغییراتی را میطلبد؟

جواب5: به هر حال این یک نیاز است و باید کارهای زیربنایی و مقدماتی آن انجام گیرد. تغییرات باید بسیار کارشناسی شده و با مطالعه و با احتیاط صورت گیرد و بایستی این را هم در نظر بگیریم که طرحهای نو همیشه مخالفین خود را دارد و اصول تغییر هر سامانه پرورشی با مقاومت شدیدی روبرو خواهد شد اما اگر ما بخواهیم بصورت یک نیاز به آن بنگریم و آنرا اجرایی کنیم باید در مقابل مخالفتها و موانع نیز ایستادگی کنیم و راه‌حل بیابیم. به اعتقاد من که مدتی است در زمینه فلسفه و کودک فعالیت می­کنم بایستی در ابتدا به کارهای فرهنگی بهای بیشتری داده شود. برنامه­ریزان امور فرهنگی باید هزینه بیشتری را برای امور زیربنایی فرهنگی اختصاص دهد. و با پشتیبانی دولت از معلمین و تأمین معاش آنان و داشتن آرامش و آسایش فکری خواهند توانست به خوبی تغییرات در آموزش و پرورش را اجرایی کنند و به تدریج و از شیوه سنتی آموزش خارج شده و به سمت روش نوین­تری تغییر نقش دهند. اولین و مهمترین تغییر، تغییر نگرش متولیان امور فرهنگی است وقتی ما دریابیم که زیربنای هر تغییری در جامعه وابسته به تحول فرهنگی و ساختاری آن الگو می­باشد، اهمیت و ارزش فرهنگی، کمتر از تحول و پیشرفت در صنعت، پزشکی، ورزش و ... نخواهد بود. و برای پیشبرد آن از جان و دل مایه
می­گذاریم. و بایستی جامعه آموزشی ـ فرهنگی به این نتیجه برسد که بدون پیش زمینه فرهنگی مناسب و تربیت درست، رسیدن به کمال انسانی راه به جای نمی برد. و در قدم بعدی استفاده از ارائه طرح­های جدید و برنامه­های متقن توسط کارشناسان و متخصصان دلسوز و کارآمد، کارساز خواهد بود.

 

سئوال6: آیا از ابتدای شروع این طرح در بنیاد صدرا، چشم‌انداز خاصّی مدنظر شما بود و تاکنون چه مراحلی از این طرح را طی کرده‌اید و هم اکنون مشغول انجام چه بخشی از طرحتان هستید؟

جواب6: آنچه بعنوان چشم‌انداز مدنظر داریم که همه کودکان ایرانی از نعمت این روش نوین پرورشی و آموزشی بهره‌مند شوند اما در عمل پیاده کردن این طرح در سطح جامعه به صورت کلی بسیار هزینه­بر وزمان زیادی میطلبد که با همکاری و همیاری وزارت آموزش و پرورش رسیدن به هدف غایی میسّر نمی­باشد یا به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.

متأسفانه هنوز آموزش و پرورش این توانمندی و آمادگی را ندارد و در این زمینه گروه فلسفه و کودک که بطور آزمایشی در مدارسی که داوطلب تشکیل این دوره­ها هستند، کلاس­های آموزشی خود را بصورت فوق برنامه به اجرا در می­آورد. و به زودی کلاسهای آموزش مربی فلسفه و کودک که از طریق سایت به اطلاع عموم خواهد رسید تشکیل خواهد شد گروه پژوهشی فلسفه و کودک، همواره در این راستا، تحقیقات علمی، فلسفی، تربیتی .... خود را ادامه می­دهد و از حرکت باز نمی­ایستد. و در پایان هر مقطع ارزشیابی شده و در کنار کار اجرایی، اهمیت فعالیت پژوهشی را سرلوحه کار خود قرار داده است.

 

سئوال7: لطفاً به فعالیتهای جانبی از جمله «انتشار مجلات» که از سوی واحد پژوهشی شما صورت گرفته، نیز اشاره‌ای داشته باشید.

جواب7: به موازات فعالیتهای پژوهشی و اجرایی که داشته‌ایم تا بحال چهار شماره از نشریة «فلسفه و کودک» را منتشر کرده‌ایم و در هر شماره سعی شده است مقالات و مطالب مفید و جدید ارائه شود که مورد توجه و استفاده علاقمندان و اولیاء و مربیان دست اندرکار این طرح واقع شده است. نشریات گروه فلسفه و کودک به صورت سالنامه عرضه میشود که امیدواریم هر ساله پربارتر و غنی­تر از سال قبل باشد.

 شرکت در همایشها و سمینارهای فلسفه و کودک در ایران، بررسی اخبار P4C در ایران و جهان، آسیب‌شناسی P4C در ایران، مشاوره با اساتید تعلیم و تربیت و نقد و بررسی کتب و مقالات داخلی و خارجی و بروزرسانی سایت فلسفه و کودک و بویژه تأسیس کتابخانه تخصصی تربیت کودک از جمله فعالیتهای این بخش است.

 

24 خرداد90


نام
رایانامه
* متن نظر