تاریخ: 6 خرداد 1396
مصاحبه خبرگزاری کتاب ایران با خانم دکتر حسینی مدیر بخش فلسفه و کودک

  بسمه تعالی

 

 

1. اساساً اهمیت آموزش فلسفه به کودک چیست و به لحاظ کاربرد چه نمودی در زندگی حال و آینده کودک دارد؟

پیش از پاسخ به سؤال لازم است توضیح دهیم که مقصود از طرح و برنامه فلسفه و کودک، فقط آموزش مطالب فلسفی به کودک نیست بلکه کودک بحسب مراحل سنی و تحصیلی در این روش نخست با روش درک و تفاهم، مفاهیم عادی یا اخلاقی و سپس روش تحلیل شنیده‌‌ها یا تفکر نقاد تا خلاقیت و یافتن مفاهیم جدید آشنا میشود و پس از یافتن استعداد درک مفاهیم اخلاقی یا در ضمن آن اندک اندک مطالب ساده و پایه فلسفه به آنها آموزش داده میشود.

اما پاسخ سؤال شما آموزش و پرورش یا به بیان دیگر تعلیم و تربیت صحیح کودکان از مهم‌ترین پایه‌های تعالی جوامع بوده و هست. در روشهای یادگیری قدیم، آموزش و پرورش یادگیری مطالب و حفظ آنها و در نهایت انتقال آنها به نسل بعد تلقی می‌شد. معلم مطالبی را به شاگرد یاد می‌داد و شاگرد آن را بعدها به شاگردانش انتقال می‌داد کسی حق به چالش کشیدن استاد را نداشت و نقد و بررسی معلومات استاد کار درستی به شمار نمی‌رفت. طبیعی است که تربیت با این روش کودکانی به بار می‌آورد که قادر به حل مسائل زندگی خود در آینده نیستند زیرا قدرت تفکّر نقاد در آنها پرورش نیافته است. در مواجهه با مسائل و مشکلات نقد و بررسی موشکافانه، تجزیه و تحلیل و در نهایت داوری عادلانه را ندارند.

به عقیده کارشناسان فلسفه و کودک آنچه که در زندگی بسیار به درد می‌خود تفکر نقّاد است که فرد بتواند درست و غلط را تمایز بدهد و صراط مستقیم را پیدا کند.

ارتقای این نوع از تفکر که از نیازهای مبرم جامعه ماست باید از کودکی به آن پرداخته شود. کودکانی که با این روش پرورش یابند کمتر تحت تاثیر القات و تبلیغات و تهاجمات فرهنگی قرار خواهند گرفت و تا حدی ایمنی خواهند یافت.

پایه‌های این تفکر عمیق و قوی را باید از کودکی گذاشت. کودکی که بیاموزد چگونه بیندیشد استدلال کند، دلیل بخواهد، به معیارهای داوری حساس باشد راحت‌تر راه صواب و ناصواب را تشخیص می‌دهد.

2. فلسفه برای کودک از یک نگاه، و به زعم برخی یعنی فلسفیدن کودک و نگاه کردن عقلانی به مسائل و حل چالش‌های احتمالی آیا چنین برداشتی صحیح است؟

بله. این برداشت صحیح است اما کامل نیست. فلسفه و کودک در واقع برنامه‌ای است با هدف ارتقای اندیشیدن نقّاد و خلّاق در کودکان و نوجوانان با رویکرد فلسفی و اخلاقی از طریق بحث‌های هدفمند گروهی در محیطی مناسب و با استفاده از ابزارهای آموزشی متناسب با سن کودکان و اهدف برنامه. تنها فلسفیدن هدف این برنامه نیست بلکه از این طریق قدرت تفکر و خلاقیت و اخلاق و جامعه‌پذیری نیز پرورش داده می‌شود و در واقع جزء اهداف است. فلسفه و کودک در مبانی، اهداف، ابزارهای آموزشی (محتوا) با مشابه غربی خود تفاوتهای اساسی دارد، اما روشها کماکان شبیه هستند.

3. آیا تا کنون فلاسفه مسلمان شاخه‌ای ویژه کودکان را در تاملات خود داشته‌اند؟ و ما آثاری مرتبط با فلسفه و کودک در گذشته فلسفی خود داشته‌ایم یا اساساً این شاخه از فلسفه گسترده جدیدی است و جزء فلسفه‌های مضاف محسوب می‌‌شود؟

اگر در آراء فلاسفه اسلامی کند و کاوی داشته باشیم ملاحظه می‌کنیم که در باب تربیت و علی‌الخصوص تربیت کودک و نوجوان کم یا بیش مواردی یافت می‌شود اما روش خاصی که امروز در فلسفه و کودک مدنظر است و جزئیات این برنامه، پدیده جدیدی است که در حقیقت بر پایه آراء و نظرات تربیتی اندیشمندان گذشته ما بنا شده است و در واقع اجرای آن اندیشه‌ها به حساب می‌آید.

4. این جمله معروفی است که کودکان ناخواسته فلسفی فکر می‌کنند و سخنان فلسفی به زبان می‌‌آورند نظر شما چیست؟ آیا این ادعا صحت دارد؟ در صورتی که چنین است چه طور می توان آن را در ذهن کودک بیش از پیش شکل داد؟

بله در انسان حتی دردوران کودکی استعداد تفکر و تفلسف هست و کودکان فطرتاً فیلسوف هستند یعنی با روحیه پرسشگری و کنجکاوی و حیرت پا به رشد می‌گذارند در واقع پرسشگری و کند و کاو که دو خصلت اساسی فیلسوف است در کودک به آسانی بچشم می‌خورد. ولی متاسفانه در سالهای بعد از تولد در اثر سرکوب‌ها و تربیت غلط والدین و مربیان معمولاً این روحیه سالم تضعیف می‌شود و یا بکلی نابود می‌‌گردد.

برنامه «فلسفه و کودک» سعی دارد از این کار غلط جلوگیری کند و سعی دارد با آموزش صحیح به والدین و مربیان و اجرای کلاسهای خاص این روحیه را در کودک تقویت کند و به بار بنشاند. مهمترین کار در این راستا این است که کودک را به خاطر سؤالهای زیادش توبیخ و شماتت نکنیم و همچنین سؤالهای او را کامل و واضح پاسخ ندهیم. هر دو اینها روحیه پرسشگری را منکوب می‌کند. بلکه سعی کنیم ذهن کودک را هدایت کنیم تا خود با کند و کاو ذهنی و تجربی پاسخ پرسش‌های خود را بیابد و لذت ببرد.


نام
رایانامه
* متن نظر