تاریخ: 19 مرداد 1394
چکیده مقالات فصلنامه شماره ۷ فلسفه و کودک

عنوان: فصلنامه آموزشی- پژوهشی - تحلیلی

تاریخ انتشار: بهار و تابستان ۱۳۹۳

تعداد صفحات: ۱۴۲

قیمت: ۵۰۰۰۰ ریال


جایگاه اخلاق در فلسفه برای کودک

بر مبنای تحلیل فلسفه در گفتمان حکمت متعالیه

احدفرامرز قراملکی؛ استاد گروه فلسفه اسلامی دانشگاه تهران

چکیده

تحلیل جایگاه اخلاق در فلسفه برای کودک بر بازانگاری به فلسفه در چهار سطح فلسفه‌ورزی (شامل تجربه فلسفی و تفکر فلسفی)، فلسفه پژوهی، فلسفه‌گویی و فلسفه‌خوانی است. سه مفهوم اخیر به مفهوم پایه‌یی فلسفه‌ورزی استوار است. فلسفه‌ورزی در سنت یونانی ـ اسلامی دو حیثیت نظری و عملی دارد و مفهوم مهم سلوک هر دو حیثیت را به یکدیگر پیوند میدهد. استکمال نفس و تشبه به اله به این سلوک ناظرند. استکمال نفس در گفتمان حکمت متعالیه، نه بدست‌آوردن کمالات ثانیه بلکه استکمال جوهری نفس و کمال‌یابی در کمال نخستین(نفس) است. پس فلسفه‌ورزی بمعنای راستین کلمه با تحول وجودی فرد که بنیان تحول اخلاقی است، همراه است. فلسفه‌گویی و فلسفه‌خوانی که عاری از چنین تحولی باشد، زبان‌آوری، سخن‌پروری، تمرین انتقال الفاظ و انباشتن ذهن از مفاهیم مرتبط یا غیرمرتبط است. فلسفه‌ برای کودک بر پایه چنین تفسیری از فلسفه‌ورزی ماهیت اخلاقی دارد و بر رشد و تحول وجودی کودک تأکید میکند .

کلیدواژگان :

گفتمان حکمت متعالیه، استکمال نفس، فلسفه‌ورزی، تحول وجودی، تربیت اخلاقی

 

 

فرایند نردبانی تفکر و تخیّل از نگاه فارابی

نادیا مفتونی؛ استادیار دانشگاه تهران

محمود نوری؛ دانشجوی دکتری دانشگاه هنر

چکیده

رابطه تخیل و تفکر در خورِ، تأمل است؛ به این معنا که آیا خلاقیتهای خیال میتواند منجر به اندیشه‌ورزی و ادراک عقلی شود یا نه. فارابی خیال را برخوردار از خلاقیتهای ذومراتب و توانایی حفظ تصاویر محسوسات، تفصیل و ترکیب آنها، تصویرسازی از سایر صور و حتی معانی و مفاهیم میداند و بر آن است که انسان میتواند بر معقولات و معانی و مفاهیم، خواه عملی و خواه نظری، لباس خیال بپوشاند و آنها را به ادراک حسی مخاطب بنشاند. مخاطب پس از دریافت و ادراک حسی، با نردبان خیال به مرتبه معقولات بالا میرود. اگر این معقولات از برهان یا وحی اخذ شده باشند، سعادت را محاکات کنند، مخاطب بر نردبان خیال به مقام برهان یا وحی نزدیک میشود و به سعادت نایل میگردد. اگر کلیات و مفاهیم شامل شقاوت و نقص و رذیلت، جامه خیال بپوشند، مخاطب به حضیض شقاوت و رذیلت سقوط میکند .

کلیدواژگان

تفکر، تخیل، خلاقیت، فارابی

 

 

تعلیم و تربیت کودکان و نوجوانان از نگاه ارسطو

محسن جاهد؛ استادیار گروه فلسفه دانشگاه زنجان

چکیده

یونانیان در تربیت کودکان و نوجوانان خود سعی وافری داشتند، اما آغازگر مباحث نظری در این خصوص را سقراط دانسته‌اند. پس از او، افلاطون و ارسطو در اندیشه‌ورزی درباره اخلاق و تربیت گامهای بلندی برداشته و دیدگاههای مؤثری ارائه دادند. ارسطو پاره‌یی از اندیشه‌های اخلاقی‌ ـ تربیتی آن دو را پذیرفت و پاره‌یی دیگر را به نقد کشید و خود با اندیشه‌یی مستقل راه جدیدی گشود. نوشتار حاضر در پی آن است تا مبادی نظری و توصیه‌های تربیتی او را استخراج کرده و با استفاده از دیدگاههای شارحان وی تا حدی برخی گره‌های موجود در فهم اندیشه‌های اخلاقی‌ـ تربیتی وی را بگشاید .

کلیدواژگان

ارسطو، فضیلت، تربیت، عادت

 

 

جایگاه خلاقیت در تربیت کودک از دیدگاه معصومین(ع )

مجتبی فائق؛ دانشجوی دکتری الهیات پژوهشکده نهج‌البلاغه و مربی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن

چکیده

انسان بطور ذاتی خلاّق است. در دنیای در حال تغییر و تحول امروزی، خلاقیت، شرط بقا و دوام زندگانی تلقی میشود. انسان با اتکا به خلاقیتهایش برای مسائل مختلف، راه‌حلهای سنجیده مییابد، با دگرگونیها سازگار میشود و نیازهایش را برآورده میسازد .

در آموزه‌های روایی و تعالیم ائمه معصوم(ع) خلاقیت بعنوان رکنی انسانی در تربیت کودک مورد توجه قرار گرفته است. مهمترین وجه خلاقیت که در روایات بر آن تأکید شده، خلاقیت در استدلال پیرامون مباحث اعتقادی و اصول دین است. ارکان خلاقیت بر مبنای تعالیم معصومین(ع) عبارتند از: والدین، مربیان آموزشی، کودک و علوم مفید که خود ناظر به علوم اعتقادی و کلامی است .

شیوه‌های پرورش خلاقیت براساس رویکرد ائمه هدی(ع) درسه دورة نونهالی، نوجوانی و جوانی متفاوت است. در دوران نونهالی، پرورش خلاقیت از طریق داستانها و بازیهای تأمل‌برانگیز، در نوجوانی با مشاهده و آزمایش و در جوانی با مشورت گرفتن از فرزند صورت میپذیرد .

کلیدواژگان

خلاقیت، تفکر خلاّق، تفکر منطقی، تربیت کودک، روایات معصومین(ع)

 

 

اهمیت و نقش داستان در برنامه فلسفه برای کودکان

عاطفه یوسفی؛ کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی

چکیده

داستان یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین ابزارها برای آموزش فلسفه به کودکان است. بیان غیرمستقیم از طریق داستان، ضمن تأثیر بیشتر بر مخاطب، امکان هم ذات‌پنداری با شخصیتهای داستانی را فراهم میکند. خواندن و شنیدن داستان، سبب افزایش مهارتهای کلامی و شنیداری کودکان میشود و قدرت تخیل و تفکر آنها را پرورش میدهد. در نوشتار پیش رو که حاصل پژوهشی کتابخانه یی و اسنادی در مورد نقش و کاربرد داستان در برنامه فلسفه برای کودکان است، انواع داستان، ویژگیها، اهداف و تفاوت  داستان  فلسفی با داستانهای معمولی بیان شده است. داستانهای مورد استفاده در این برنامه بطور کلی به دو دسته تقسیم میشوند؛ علاوه بر داستانهای تألیفی که صرفاً به همین منظور به رشته تحریر درآمده اند، هر داستان  دیگری (مانند داستانهای کودک، عامیانه و آثار ادبی) نیز بشرط برخورداری از ویژگیهای داستانهای فلسفی مانند مقبولیت ادبی، روانشناختی و عقلانی، قابلیت کندوکاو، میزان بالای گفتگو، خیال انگیزی و غیره قابل استفاده در این برنامه است. علاوه بر محتوای داستان، سؤالاتی که در انتهای هر داستان طرح میشوند نیز میتوانند باعث جهت‌دهی فکری کودکان گردند و آنها را به تفکر و تعمق بیشتر وادارند .

کلیدواژگان

داستان، آموزش تفکر، فلسفه برای کودکان، ویژگی داستانهای فلسفی

 

 

بررسی تطبیقی تربیت عقلانی از دیدگاه حضرت علی(ع)  و جان دیویی

سپیده انصافی مهربانی؛ کارشناس ارشد دانشگاه علامه طباطبایی

معصومه مدور؛ کارشناس ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز

چکیده

بسیاری از تحقیقات نشان داده‌اند که عدم توفیق نظامهای تربیتی را باید در کمبود الگوها و برنامه روشن و واضح در وظایف مربیان پرورشی که بگونه‌یی ریشه در فقدان مبانی نظری فعالیتهای تربیتی دارد، جستجو کرد؛ چرا که هرگونه برنامه، الگو و شرح وظایفی براساس یک مبنا و بتعبیر دیگر، چارچوب نظری تهیه میشود. این نوشتار تلاشی برای مقایسه تربیت عقلانی در گفتارهای حضرت علی(ع) و آراء جان دیویی میباشد. روش تحقیق، کتابخانه‌یی و براساس روش یکی از برجسته‌ترین محققان تعلیم و تربیت مقایسه‌یی بنام «بردی» استوار است. با توجه به گفتارهای امیرمؤمنان(ع) در این نوشتار میتوان تربیت عقلانی را رشد و پرورش عقل در دو جنبه نظری و عملی در جهت دستیابی به اهداف معین تعریف کرد. اهداف تربیت عقلانی با توجه به گفتار حضرت علی(ع) عبارتند از: قرب الهی، علم، ایمان، عمل و روشهای تربیت عقلانی با توجه به گفتار ایشان عبارتند از: علم‌آموزی، اندیشه‌ورزی، تدبّر، تجربه‌اندوزی، حقیقتجویی و تزکیه نفس .

جان دیویی نیز تربیت عقلانی را انتقال کنجکاوی کم و بیش تصادفی و اظهارنظر متفرقه را به گرایشهای هوشیارانه و پژوهش محتاطانه و دقیق میداند و برای آن اهداف و روش مطرح میکند. دیویی معتقد است هدف تربیت را باید از جریان تربیتی استخراج نمود و با تحمیل هدفهایی که از بیرون بر اشخاص اعمال میشود، مخالف است و هدف و وسیله را یکی میداند. او همچنین برای تربیت عقلانی روش حل مسئله را مطرح میکند .

در نتیجه، وجوه اشتراک گفتارهای حضرت علی(ع) و جان دیویی دربارة تربیت عقلانی، کم و وجوه افتراق آنها در این زمینه بسیار است .

کلیدواژگان

تربیت، تربیت عقلانی، جان دیویی

 

 

مدرسه شاد و با نشاط برای کودک

عاطفه سوهانی؛ دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم وتربیت

دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات تهران

چکیده

زندگی در دنیای کنونی با پدیده‌های جدید و متنوع و بهم پیچیده‌یی روبروست که داشتن داناییها، تواناییها و امکانات را اجتناب‌ناپذیر میسازد. در این میان، نوجوانان ما نیازمند فضای شاد برای شاداب زیستن هستند. در شرایطی که اکثر منازل شهری تبدیل به آپارتمانهای کوچک و بدور از فضاهای بازی شده است، دست‌کم کاری که میتوان در تأمین بهداشت جسمی و روحی فرزندان داشته باشیم، ایجاد فضای مفرّح و شادی‌بخش در مدرسه است و با فضاسازی مناسب در مدارس به شادزیستن فرزندان خود کمک بسیار مهمی خواهیم کرد .

برای دستیابی به تحقق آرمانهای مربوط به شاداب‌سازی مدارس، باید تحولات جدّیی در نگرش مدیران و مسئولان نظام آموزش و پرورش ایجاد نمود. در واقع شاداب‌سازی مدارس را باید در هر دو ابعاد ظاهری و معنوی جستجو کرد .

در نوشتار حاضر ابتدا به معنای شادبودن از دیدگاه اسلام و روانشناسان‌ پرداخته و سپس  از دیدگاه نظام آموزش و پرورش به این موضوع اشاره شده و در پایان، راهکارها و پیشنهادهای مناسبی جهت ایجاد مدرسه شاد و بانشاط ارائه گردیده است .

کلیدواژگان

شادی و نشاط، کودک، آموزش و پرورش، مدرسه


نام
رایانامه
* متن نظر