تاریخ: 18 اسفند 1393
چکیده مقالات فصلنامه شماره ۵ و ۶ فلسفه و کودک
چکیده مقالات فصلنامه شماره ۵ و ۶ فلسفه و کودک


عنوان: فصلنامه آموزشی- پژوهشی - تحلیلی

تاریخ انتشار: بهار و تابستان ۱۳۹۳

تعداد صفحات: ۱۴۲

قیمت: ۵۰۰۰۰ ریال


بررسی همانندیها و ناهمانندیهای فلسفه آموزشی هگل و برنامه فلسفه برای کودکان ( p4c )

  حمید طالب‌زاده ؛ دانشیار دانشگاه تهران

فرزاد حاجی میرزائی ؛ دکتری فلسفه دانشگاه تهران و مدرس دانشگاه کردستان (نویسنده مسئول)

چکیده

فلسفه هگل از تأثیرگذارترین فلسفه‌های روزگارنوین انگاشته میشود. برای دریافت این جایگاه بد نیست به جریانهای فلسفی معاصر از جملــه پدیــدارشناسی، اگزیستــانسیالیسم، مارکسیسم و پراگماتیسم (دیوئی و پیرس) نگاهی بیندازیم تا رهیافت ایجابی هگل در این فلسفه‌ها را ببینیم. فلسفه وی هم بعنوان یک نظام فلسفی نظام‌مند بسیار قابل‌توجه است و هم فلسفه آموزشی او اهمیت بسزایی دارد که متأسفانه مغفول واقع‌شده است؛ خود هگل معلم «گیمناسیوم» (دبیرستان) بوده و به امر تعلیم و تربیت اهتمام بسیار داشته است. همچنین هگل معتقد بود که دانش‌آموز باید در فرایند فلسفه‌ورزی باطناً درگیر شود و مواد آموزشی با زندگی روزمره کودکان و نوجوانان هماهنگی داشته باشد. دیالکتیک هگلی نیز ابزار بسیار خوبی برای گسترش «تفکر انتقادی» در میان دانش‌آموزان محسوب میشود. از طرف دیگر، چندین دهه از برنامه جذاب متیو لیپمن، مبتکر برنامه «فلسفه برای کودکان» در آمریکا میگذرد؛ در این مدت او توانسته است از طریق ارائه یک برنامه جدید آموزش فلسفه برای کودکان، یک جریان جدید در آموزش ‌و پرورش خلق نماید که به یکی از رهیافتهای مدرن آموزش تفکر نقاد و خلاق در میان جریانهای آموزشی بدل شده است. بهره‌گیری از اندیشه هگل بویژه در زمینه تعلیم و تربیت و آموزش فلسفه میتواند کمک شایانی به برنامه «فلسفه برای کودکان» باشد. جستار حاضر به بررسی این موضوع میپردازد که اندیشه هگل در چه مواردی با این برنامه، همانند و در چه مواردی ناهمانند است. دیالکتیک هگل نه ‌تنها روش، بلکه عین فلسفه است که درحلقه کندوکاو برنامه p4c  قابل ‌استفاده میباشد. از طرف دیگر، نظام آموزشی موردنظر هگل بهیچوجه «کودک محور» نیست و هگل نقش معلم را در فرایند یادگیری بسیار محوری تعریف میکند. درواقع نظام آموزشی موردنظر وی «مدرسه محور» است و مدرسه، تجلی «مطلق» هگلی در عرصه آموزش ‌و پرورش محسوب میشود. حاصل کلام اینکه محتوای آموزشی موردنظر هگل در گیمناسیوم با برنامه p4c همانندیها و ناهمانندیهایی دارد که در این جستار مورد کاوش قرار میگیرد .

کلیدواژگان

همانندی، ناهمانندی فلسفه برای کودکان، تعلیم و تربیت دیالکتیک، حلقه کندوکاو

 

 

آموزش فلسفه به کودکان پیش دبستانی و دبستانی

  مرتضی اسمعیلی کارتیجی ؛ کارشناس ارشد فلسفه

چکیده

پرداختن به تربیت کودک در سالهای اولیه زندگی، موقعیت بسیار مناسبی بمنظور جلوگیری و یا کاستن از اشکالات یادگیری است و منافع ماندگاری برای خانواده و اجتماع بدنبال دارد؛ از جمله، تقویت ارزشهای اخلاقی، اجتماعی شدن، بسیج اجتماعی و... . فلسفه برای کودکان تلاشی است برای توسعه فلسفه با این هدف که استدلال و داوری منطقی در قالب فلسفه به این کودکان آموخته شود . کاوشگری فلسفی در کلاس درس یا محیط مهدکودک به کودکان امکان میدهد با دنیای خویش آشنا شوند و نیز کشف کنند که چه چیزی در این دنیا ارزشمند و قابل ستایش است . کار مربی آماده کردن کودکان برای پرورش و یادگیری است. مطالعات و تحقیقات انجام شده نشان میدهد که این کار از دوره‌های پیش‌دبستانی و حتی کمتر شروع میشود؛ بدین‌ترتیب برنامه جدیدی با عنوان «فلسفه برای کودکان» طراحی شده و از طریق آن فلسفه به دبستانها و مدارس وارد گردید ه است.این برنامه که بزبانی ساده پر از تجربه‌ها و تمرینهایی است که با کودکان در طی 23 سال سابقه خدمتم در آموزش و پرورش (مقطع ابتدایی) بدست آورده‌ام ، به آنها یاد میدهد که چگونه باید فکر کنند. با استفاده از این برنامه، معلمان آموزش‌دیده، کودکان را به تفکر عمیقتر دربارة ایده‌هایی که در پس کار مدرسه‌یی آنها قرار دارد، تشویق میکنند .

کلیدواژگان

کودک، تفکر، قضاوت، استدلال، فلسفه‌ورزی

 

 

ارزیابی اهداف برنامة آموزش فلسفه به کودکان

از دیدگاه تفکر در اندیشة اسلامی

  حسام الدین خلعتبری ؛ استادیار دانشگاه علامه طباطبائی

زهرا آقا جعفری ؛ کارشناس ارشد علوم تربیتی آموزش پیش از دبستان

چکیده

هدف پژوهش حاضر، «ارزیابی اهداف برنامة آموزش فلسفه به کودکان از دیدگاه تفکر در اندیشة اسلامی» است. در همین راستا ابتدا به بررسی و روشن‌سازی زوایای مختلف تفکر و تعقل در اندیشة اسلامی پرداخته شده است و پس از معرفی برنامة آموزش فلسفه به کودکان و ارائة اهداف آن، با استفاده از معیارها و ملاکهای بدست آمده از جایگاه عقل در اندیشة اسلامی، به نقد و ارزیابی اهداف این برنامه اقدام گردیده است .

این پژوهش نشان میدهد که برنامة آموزش فلسفه به کودکان، اقدامی پسندیده و بجا درجهت رشد اندیشه‌ورزی و تفکر در کودکان و نوجوانان میباشد. اما اجرای برنامة مذکور در کشور ما که جهانبینی الهی و توحیدی در بند بند ارکان آن نفوذ و رسوخ پیدا کرده، در صورت عدم انجام تغییرات لازم، بسیار مشکل‌آفرین و آسیب‌زا خواهد بود. چراکه مبانی برنامة مذکور، مبتنی بر جهانبینی مادی غرب است که نه ‌تنها منطبق بر فطرت کمال‌گرا و حقیقت‌طلب انسان نیست، بلکه فرسنگها با اهداف متعالی آفرینش، فاصله دارد .

کلید واژگان

آموزش فلسفه، کودک، عقل اندیشة اسلامی، هدف

 

بررسی روش  مناسب استفاده از برنامه

فلسفه برای کودکان (p4c) در ایران

  احمد اکبری ؛ استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد بردسکن(نویسنده مسئول (

ملیحه اکبری ؛ مدرس دانشگاه پیام نور کاشمر

  زینب اجلالی؛ دبیر آموزش و پرورش شهرستان زاوه و مدرس دانشگاه پیام نور کاشمر

  چکیده

برخی علاقمندان به برنامه فلسفه برای کودکان در ایران (p4c) تلاش نمودند تا با ترجمه آثار لیپمن زمینه استفاده از آن را برای کودکان ایرانی فراهم نمایند، اما آثار ترجمه شده ـ‌ترجمه کتاب لیزاتوسط بحرینی‌ـ مشکل فرهنگ وابستگی را داراست. گروهی دیگر تلاش کردند داستانهای لیپمن را بشکلی بازنویسی کنند تا مشکلات فرهنگ وابستگی داستانها را کاهش دهند؛ همانند کتاب لیلا اثر سعید ناجی در یازده فصل و 29 قسمت براساس کتاب لیزا. در این کتاب اسامی ایرانی جایگزین اسامی غیرایرانی شده تا ارتباط بین داستان و کودکان بهبود یابد، اما هنوز هم ارتباط برقرارکردن با برخی داستانها برای کودکان ایرانی دشوار است. بنابرین، لازم است شیوه های دیگری در طرح داستان مناسب برای کودکان ایرانی صورت پذیرد؛ مثلاً چنانچه بتوان داستانهای ایرانی را جایگزین برخی قسمتهای رُمان لیزا نمود، فواید بیشتری حاصل میشود؛ بعنوان نمونه، میتوان بجای داستان مرگ پابلو و یا بمنظور طرح این سؤال که آیا میتوان حیوانات را کشت؟ از داستان گربة سفید سندبادنامه و یا شیخ گَرَکانی و گربه استفاده کرد. جایگزینی این حکایات بجای برخی قسمتهای رُمان لیزا میتواند علاقه کودکان را به داستان بیشتر نماید .

کلیدواژگان

فلسفه برای کودکان، داستان فلسفی، اجتماع پژوهی

 

 

تأثیر برنامة آموزش فلسفه برای کودکان بر مهارتهای معناداری، ابهام، هماهنگی در پرورش تفکر انتقادی دانش‌آموزان

  حسین قمری گیوی ؛ دانشیار گروه آموزشی علوم تربیتی

علی خالق خواه ؛ استادیار گروه آموزشی علوم تربیتی

علی رضایی شریف ؛ استادیار گروه آموزشی علوم تربیتی

فاطمه زادخوست ؛ کارشناس ارشد علوم تربیتی تحقیقات آموزشی دانشگاه محقق اردبیلی(نویسنده مسئول)

چکیده

هدف از پژوهش حاضر، بررسی تأثیر برنامة آموزش فلسفه برای کودکان بر مهارتهای معناداری، ابهام، هماهنگی و نتیجه‌گیری در پرورش تفکر انتقادی دانش‌آموزان است. جامعه پژوهش، کلیة دانش‌آموزان دختر پایه پنجم ابتدایی شهرستان ایلام در سال تحصیلی93ـ92 است که از این جامعه تعداد 42 نفر بعنوان نمونه از طریق نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. در گروه آزمایش برنامه آموزش فلسفه اجرا شد، اما در گروه کنترل، عامل آزمایشی اجرا نشد. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامة سنجش تفکر انتقادی رابرت انیس میباشد. برای تحلیل داده‌ها در بخش توصیفی، میانگین و انحراف استاندارد محاسبه شد و در بخش استنباطی از روش «تحلیل واریانس چند متغیری» بکمک نرم‌افزار « SPSS20 » استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد بین دو گروه در مؤلفه‌های متغیر تفکر انتقادی (معناداری، ابهام، هماهنگی، نتیجه‌گیری) تفاوت معنا‌داری وجود دارد. بعبارتی، آموزش فلسفه بر افزایش تفکر انتقادی و مؤلفه‌های آن (معناداری، ابهام، هماهنگی، نتیجه‌گیری) تأثیر مثبت دارد .

کلیدواژگان

آموزش فلسفه، تفکر انتقادی، معناداری، ابهام، هماهنگی، نتیجه‌گیری

 

 

تأثیر اجرای برنامة بومی شدة فلسفه برای کودکان

بر افزایش خودکارآمدی، شادی و خوش بینی دانش آموزان دختر

سال اول دورة اول متوسطه

 

رضاعلی نوروزی ؛ عضو هیئت علمی گروه علوم تربیتی دانشگاه اصفهان(نویسنده مسئول (

منیره عابدی ؛ دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه اصفهان

  چکیده

هدف پژوهش حاضر، بررسی تأثیر برنامة بومی‌شدة فبک بر افزایش خودکارآمدی، شادی و خوش بینی دانش آموزان دختر سال اول دورة اول متوسطه میباشد. بدین‌منظور، از روش شبه آزمایشی استفاده شده است. جامعة آماری شامل دانش آموزان دختر سال اول دورة اول متوسطه است. از این جامعه به روش نمونه‌گیری تصادفی نظام مند، یک نمونة هشتاد نفری (شصت نفر آزمایش و بیست نفر کنترل) انتخاب شد. اجرای مقیاس خودکارآمدی کودکان، پرسشنامة شادی آکسفورد و آزمون جهتگیری زندگی ( LOT ) در گروههای آزمایش و کنترل، نشان داد که قبل از اجرای برنامة فبک تفاوت معناداری بین گروهها وجود ندارد. برنامة مذکور، طی شش جلسة هشتاد دقیقه یی در گروههای آزمایش به اجرا درآمد. تحلیل نتایج با استفاده از نرم افزار spss18 نشان  داد که گروه‌های آزمایش بطور معناداری نمرة خودکارآمدی (05/0 > P ) و خوش بینی (05/0 > P ) بالاتری کسب کرده‌اند. اما بین نمرات پس آزمون شادی، گروه آزمایش و گروه کنترل تفاوت معناداری وجود ندارد (05/ 0 > P ). از اینرو، میتوان گفت بین اجرای برنامة بومی شدة فبک و خودکارآمدی و خوش بینی ارتباط مثبتی وجود دارد، اما این برنامه در افزایش شادی بی‌تأثیر است .

کلیدواژگان

فلسفه برای کودکان، خودکارآمدی، شادی، خوش بینی

 

 

تبیین تطبیقی دیدگاههای مربیان کشورهای مختلف

در خصوص روشهای آموزش فلسفه به کودکان

  محسن فرمهینی فراهانی ؛ عضو هیئت علمی دانشگاه شاهد

اسماعیل خارستانی ؛ دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت (نویسنده مسئول (

فاطمه سیفی ؛ کارشناس ارشد مدیریت فرهنگی

چکیده

با توجه به اهمیت آموزش فلسفه به کودکان در دوران معاصر، این پژوهش با استفاده از روش تطبیقی به تبیین نظریات مربیان کشورهای آمریکا، انگلستان، استرالیا، فرانسه و دانمارک درخصوص روشهای آموزش فلسفه به کودکان میپردازد. روش مورد استفاده در این تحقیق کیفی و از نوع بررسی تطبیقی است .

نتایج بدست آمده در این پژوهش نشان میدهد که مهمترین روشهای آموزش فلسفه به کودکان از نظر مربیان در آمریکا، داستان، کاوش، مباحثه و حلقه کندوکاو، در انگلستان، داستانهای فلسفی، داستانهای واقعی، تشکیل حلقه کندوکاو، موسیقی، تلویزیون و ویدئو و کتابهای مصور، در استرالیا، داستان و کاوشگری جمعی، در فرانسه داستان، نقاشی، سؤال، روش سقراطی، اجتماع پژوهشی و در دانمارک، داستان، گفتگو، نقاشی، فیلم و ویدئو میباشد .

همچنین نتایج پژوهش حاضر نشان میدهد که همه این کشورها از روشهای داستانهای فلسفی و کاوشگری جمعی برای آموزش فلسفه به کودکان استفاده میکنند و از این حیث با یکدیگر شباهت دارند. تفاوت آنها بویژه بین مربیان آمریکا و کشورهای اروپایی یعنی انگلستان، فرانسه و دانمارک در این است که در آمریکا از داستان فلسفی برای شروع استفاده میشود، ولی در کشورهای اروپایی از پرسش فلسفی بعنوان سرآغاز استفاده میشود. همچنین در آمریکا از فعالیتها و تمرینهای تکمیلی استفاده میشود ولی در کشورهای اروپایی از گفتگوی بیشتر بهره میجویند .

کلیدواژگان

تبیین تطبیقی، روشها، آموزش فلسفه به کودکان، مربیان، کشورهای مختلف

 


نام
رایانامه
* متن نظر