تاریخ: 10 شهريور 1393
چکیده مقالات فصلنامه شماره ۳ فلسفه و کودک

عنوان: فصلنامه آموزشی- پژوهشی - تحلیلی

تاریخ انتشار: پاییز ۱۳۹۲

تعداد صفحات: ۸۷

قیمت: ۵۰۰۰۰ ریال

 



آموزه‌های منطق غیرصوری   در خدمت آموزش فلسفه برای کودکان

رضا ماحوزی؛ عضو هیئت علمی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی

فاطمه بهارلویی؛ کارشناس ارشد منطق دانشگاه اصفهان و دبیر آموزش و پرورش

چکیده

منطق غیرصوری بخشی از منطق قدیم است. در این منطق بر ماده استدلال و فنونی که یک متفکر و منطقدان باید بدانها متوسل شود تا صحت و سقم دعاوی رایج میان مردم عادی و غیرعادی (خواص) را ارزیابی کند و یا خود سخنی مطابق با قاعده عرضه کند، تأکید میشود. نوشتار حاضر بر آن است تا از آموزه‌های این منطق و بویژه مبحث صناعات خمس (برهان، خطابه، جدل، سفسطه و شعر) که با شیوه‌های چندگانه تفکر سروکار دارد، در آموزش فلسفه برای کودکان و آشنایی آنها با اقسام تفکر و ارزیابی نقادانه و خلاقانه دیدگاههای دیگران استفاده شود .

کلیدواژگان

منطق غیرصوری، صناعات خمس، تفکر، فلسفه برای کودکان

 

فلسفه بمثابه محتوا:  ‌

توجه به ایده‌ها و سؤالات فلسفی در فلسفه برای کودکان

احمد اکبری؛ استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد بردسکن

زینب اجلالی؛ دبیر آموزش و پرورش شهرستان زاوه و مدرس دانشگاه پیام نور

ملیحه اکبری؛ دانشجوی دکتری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم‌و تحقیقات

چکیده

 

رویکرد محتوامحور به ‌p4c‌ ، در پی‌آموزش مضامین فلسفی موجود در تاریخ فلسفه به کودکان است. در این رویکرد برای فلسفه محتوایی درنظر گرفته میشود که میتوان آن را یافت، بررسی کرد و دربارة جنبه‌هایی از آن تأمل نمود. اما محتوای فلسفی نه تنها برای کودکان که برای برخی بزرگسالان نیز قابل فهم نیست. ساده‌سازی و قابل فهم نمودن این محتوا، بمنظور استفاده کودکان از این متون را میتوان در آثار کلاسیک فلسفه ‌‌اثر واربرتون، لذات فلسفه‌ ‌اثر دورانت، داستان فلسفه‌ ‌اثر مگی، فلسفه برای کوچکترها‌ ‌اثر‌ ‌وایت، 50 ایده‌ فلسفه که باید بدانید‌ ‌اثر دوپره، گردش در دنیای فلسفه برای جوانان‌ ‌اثر ویت، دنیای سوفی‌ ‌اثر گُردر، بعنوان رویکردی محتوا محور در فلسفه برای کودکان یافت. چنین رویکردی را میتوان در قصه‌الغربة الغربیة‌(حی‌بن یقظان) نیز مشاهده کرد. این رویکرد تلاش دارد تا با بهره بردن از اندیشه‌های فلسفی بعضاً پراکنده و طرح دیدگاههای موجود در مکاتب فلسفی به تشکیل معرفتی منسجم از طریق آشنایی کودکان با اندیشه‌های فیلسوفان کمک نماید .

کلیدواژگان 

فلسفه برای کودکان، فلسفه بمثابه محتوا، ایده‌های فلسفی، سؤالات فلسفی

 

معنی‌شناسی تربیت حکمی متعالی کودکان و نوجوانان

در شیوة‌ زیست ایرانی ـ اسلامی

نواب مقربی

دکتری کلام دانشگاه علوم و تحقیقات و پژوهشگر دوره دکتری حکمت متعالیه پژوهشگاه علوم انسانی

چکیده 

در این مقاله تلا‌ش میشود که بررسی معناشناختی سه اصطلا‌ح بظاهر مترادف و بواقع متفاوت «فلسفه»، «حکمت» و «خرد» در دوپارادایم یا شیوة زیست دیگرسان یعنی پارادایم یونانی ـ غربی و ایرانی ـ اسلا‌می بدست داده شود و زوایای پنهان آن تا آنجا که مقدور است بازکاوی و بازسنجی شود. همچنین کوشش میشود که کاستیهای آموزش تفکر به کودکان با اتکا به آموزه‌ها و روشهای فلسفه برای کودکان بازنموده شود .

تفکر یا بعبارت دیگر آموزش خردورزی در شیوة زیست ایرانی ـ اسلا‌می با تفکر و آموزش خردورزی در شیوة زیست یونانی غربی تفاوت دارد. از اینرو، ترجمة بی‌محابای آثار غربی در حوزه فلسفه و کودک، هرچند بجای خود لا‌زم است ولی کافی نیست. در پایان، پیشنهاد میشود که بجای کاربست اصطلا‌ح، «فلسفه و کودک» که امروزه رواج فراوان دارد و ریشه‌یی یونانی دارد، بهتر است و میبایست از اصطلا‌ح معنادار «حکمت و کودک» استفاده کرد. ما نیازمند پی‌ریزی و پی‌افکنی طرحی نو در آموزش حکمت و نه فلسفه که تبار یونانی دارد به کودکان و نوجوانان هستیم .

کلیدواژگان

  معنی‌شناسی «فلسفه»، «خرد» و «حکمت»، «فلسفه و کودک»، «حکمت و کودک»، شیوة زیست یونانی ـ غربی، شیوة زیست ایرانی ـ اسلا‌می

 

نقش بازی

در درونی شدن ارزشهای اخلاقی در کودک

رقیه غفاری

دانش آموخته فلسفه اخلاق دانشگاه زنجان

چکیده

بازی، هرگونه فعالیتی است که باعث لذّت، سرگرمی و تفریح باشد. بازی در کودک وسیله‌یی طبیعی برای «بیان خود» است و موجب برانگیخته شدن افکار، تجربیات و هیجانات وی میگردد. پیامبر اکرم(ص) میفرماید: «سزاوار است که طفل خردسال بازیگوش و پرجنب و جوش باشد». حضرت علی (ع) نیز فرموده‌اند: «کسی که شیفته بازی باشد، سعادتمند خواهد شد». همچنین نظر خواجه نصیرالدین طوسی این است که بازی وسیله‌یی است برای تأمین سلامت جسم و روح کودک. بازی برای کودکان ارزشهای متعدّدی دارد؛ از جمله ارزش‌ جسمانی، ارزش اجتماعی، ارزش اخلاقی و ارزش درمانی .

از مهمترین عوامل در تربیت اخلاقی کودک، بازی است. بوسیله بازی میتوان مفاهیم و ارزشهای اخلاقی را به کودکان منتقل کرد. اگرچه کودک در خانه و مدرسه با ارزشهای اخلاقی آشنا میشود، اما درونی شدن و تثبیت معیار‌های اخلاقی در بازی قویتر است. کودک در‌مییابد که اگر بخواهد در بازی فرد قابل قبولی باشد، باید درستکار، با انصاف و عادل باشد. کودکی که پلیس میشود و به دستگیری دزد میپردازد، در واقع به تأیید اصول اخلاقی اقدام میکند. پس برخلاف نظر برخی والدین، بازی برای کودکان، اتلاف وقت تلقّی نمیگردد، بلکه بازی به کودک کمک میکند که به یک انسان تبدیل شود. در نوشتار حاضر برآنیم تا نقش بازی را در درونی شدن ارزشها در کودک مورد بررسی قرار دهیم .

کلیدواژگان‌  ‌

کودک، بازی، ارزش اخلاقی، رشد اخلاقی



تأثیر آموزش راهبردهای یادگیری

بر تفکر خلا‌ق دانش آموزان

(پایه پنجم شهر تهران در سال تحصیلی 91-90)

ناهید مهرجو

کارشناس ارشد علوم تربیتی ـ برنامه ریزی درسیدانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز

چکیده

هدف پژوهش حاضر، بررسی تأثیر آموزش راهبردهای یادگیری در هشت حیطه مرور ذهنی در تکالیف پایه، مرورذهنی در تکالیف پیچیده، بسط‌دهی در تکالیف ساده، بسط‌دهی در تکالیف پیچیده، سازماندهی در تکالیف ساده، سازماندهی در تکالیف پیچیده، نظارت بر درک مطلب و فرایند عاطفی انگیزشی بر تفکر خلاق دانش‌آموزان پایه پنجم ابتدایی میباشد. به این منظور 364دانش‌آموز دختر پایه پنجم به روش نمونه‌گیری خوشه‌یی چند مرحله‌یی، از پنج منطقه جغرافیایی شهر تهران در سال تحصیلی 91-90 انتخاب شدند و با استفاده از طرح شبه‌آزمایشی پیش‌آزمون و پس‌آزمون در دو گروه آزمایشی و کنترل مورد سنجش قرار گرفتند. ابزار اندازه‌گیری از آزمون خلاقیت تورنس که شامل شصت سؤال میباشد، جهت اندازه‌گیری خلاقیت دانش‌آموزان و از پرسشنامه راهبردهای یادگیری که از نظریه‌های شناختی وینشتاین و مایر توسط باصری 1375 ساخته شده است و شامل 36 سؤال میباشد در پیش‌آزمون و پس‌آزمون استفاده شده است. دانش‌آموزان گروه آزمایش در سه جلسه شصت دقیقه‌یی قبل از اجرای پس‌آزمون در دوره آموزشی راهبردهای یادگیری شرکت کردند و پس از برنامه مداخله‌یی دو گروه آزمایشی و کنترل با یکدیگر مقایسه شدند. یافته‌ها نشان داد که آموزش اثر معناداری بربهبود تفکر خلاق دانش‌آموزان در گروه آزمایش داشته است .

کلیدواژگان

آموزش راهبردهای یادگیری، مرور ذهنی، بسط‌دهی، سازماندهی، نظارت بر درک مطلب    فرایند عاطفی انگیزشی، تفکر خلاق

 

آیین خردورزی فرزندان از دیدگاه قرآن و روایات

‌  ‌معصومین(صلوات الله علیهم اجمعین)

مجتبی فائق‌

دانشجوی دکتری الهیات دانشگاه نهج‌البلاغه

چکیده  ‌

خداوند متعال، با قراردادن قوة عاقله در سرشت انسان، او را بگونه‌یی آفرید که فطرتاً اندیشمند است. بعلاوه، بسیاری از آموزه‌های مرتبط با خردورزی را در معجزة جاویدان و آخرین فرستاده‌اش، قرآن‌ ‌کریم، مورد توجه قرار داد .

اندیشه و خرد از مفاهیم اساسی در دین مبین اسلام است که امامان معصوم(ع)، حجتهای حق بر روی زمین، نیز بر لزوم پرورش و بارور نمودن آن تأکید نموده‌اند. مقصود از آیین خردورزی، مجموعه اصولی است که برای پرورش اندیشة آدمی مورد نیاز است. این اصول، شامل روشهای صحیح آموزشی، دورة سنی مناسب جهت یادگیری، علوم مفید و سازنده و نظیر اینهاست .

خردورزی با تعلیم و تربیت رابطة مستقیم دارد و بهمین دلیل در شکلگیری شخصیت فرزندان نقش کلیدی ایفا میکند. فرزندان نیز از عناصر سازندة نظام خانواده هستند که در ایجاد اجتماعی سالم و اثرگذار، تأثیر چشمگیری دارند. بهمین دلیل، آشنایی با آیین خردورزی فرزندان در منابع اصیل اسلامی بسیار حائز اهمیت است که باید مورد پژوهش قرار گیرد .

کلیدواژگان

اندیشه، خردورزی، فرزند، قرآن، روایات معصومین (ع)

 

آموزش حکمت متعالیه به کودکان و نوجوانان،

مجرای اسلامی سازی علوم

مهدی پرویزی

طلبه حوزه عملیه قم و دانشجوی دکتری تصوف و عرفان اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب

چکیده

تحقیق حاضر بدنبال پیشنهاد راهکاری برای تغییر ماهوی دانش و بسط علوم با ماهیت اسلامی است. از اینرو با توجه به مبانی فلسفی حکمت متعالیه، تعریفی از ماهیت علم اسلامی ارائه شده و ناسازگاری جریان علمی حاکم بر جهان با این نگرش توصیف گشته و لزوم برنامه‌ریزی جهت آموزش حکمت متعالیه از دوران کودکی، بعنوان مقدمه‌یی برای اسلامی‌سازی علوم پیشنهاد میگردد. این پژوهش که به روش کتابخانه‌یی، استدلالی و تحلیلی صورت میگیرد، در بخشهایی به تبیین ماهیت اسلامی علم، بررسی تأثیر برخی مبانی فلسفی حکمت متعالیه همچون نظریه وجود ربطی و وحدت شخصیه، بر نحوة تشخص موضوع یک علم و ویژگی مسائلش و چگونگی رفع نقاب ماهیت الحادی از علوم و عیان شدن وجه الهی آن میپردازد. مؤلف از این طریق نتیجه میگیرد که آغاز آموزش حکمت متعالیه از کودکی با ایجاد درکی شایسته از کلیترین اصول و مبانی هستی‌شناختی باعث میشود در مواجهه با گزاره‌های علمی در علوم مختلف، رفتارهایی فلسفی با رویکرد الهی بروز نموده و بتدریج نوع نگاه به موضوع علوم، اصلاح گردد و هر یک از مسائل و پژوهشهایی که در علوم طرح میگردند و مورد بررسی قرار میگیرند، تحقیقی پیرامون ظهور حق و یکی از افعال او نگریسته شوند. به این ترتیب تمام دانشهای بشری اعم از تجربی، انسانی، مهندسی و...، ماهیتی دینی و اسلامی خواهند یافت .

کلیدواژگان

حکمت متعالیه، اسلامی‌سازی علوم، آموزش فلسفه به کودکان، ماهیت علم دینی، کودک و نوجوان


نام
رایانامه
* متن نظر