تاریخ: 28 مرداد 1392
چکیده مقالات فصلنامه شماره ۲ فلسفه و کودک
عنوان: فصلنامه آموزشی- پژوهشی - تحلیلی
.
.
تاریخ انتشار: تابستان ۱۳۹۲
.
.
تعداد صفحات: ۹۲
.
.
قیمت: ۳۳۰۰۰ ریال
 .
.
.
.
. .
.

تعلیم و تربیت کودکان و نوجوانان از نگاه ارسطو

محسن جاهد

استادیار گروه فلسفه دانشگاه زنجان

چکیده

یونانیان در تربیت کودکان و نوجوانان خود سعی وافر داشتند، اما آغازگر مباحث نظری در این خصوص را سقراط دانسته‌اند. پس از او، افلاطون و ارسطو در اندیشه‌ورزی درباره اخلاق و تربیت گامهای بلندی برداشته و دیدگاههای مؤثری ارائه دادند. ارسطو پاره‌یی از اندیشه‌های اخلاقیی ـ‌تربیتی آن دو را پذیرفت و پاره‌یی دیگر را به نقد کشید و خود با اندیشه‌یی مستقل راه جدیدی گشود. نوشتار حاضر در پی آن است تا مبادی نظری و توصیه‌های تربیتی او را استخراج کرده و با استفاده از دیدگاههای شارحان وی تا حدی برخی گره‌های موجود در فهم اندیشه‌های اخلاقی‌‌ـ تربیتی او را بگشاید .

کلید واژگان

ارسطو، فضیلت، تربیت،‌ عادت

 

 

 


فلسفه نادانی

(بررسی زمینه‌های جهالت آدمی)

و نقش فلسفه‌ورزی در آن

‌یحیی قائدی

دانشیار گروه فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه خوارزمی(تربیت معلم)

چکیده

تصور میکنم باید شاخه‌یی تحت عنوان فلسفة نادانی یا فلسفه جهالت داشته باشیم. اگر قبول کنیم، پرسش اول این است که این نوع فلسفه چه میکند؟ در یک تعریف کلی، فلسفه نادانی پرسیدن سؤالهای اساسی درباره ماهیت نادانی است. نادانی چیست؟اگر بخواهیم بشیوه فلسفی به نادانی بپردازیم اولین سؤال، در مورد ماهیت آن است و سپس اینکه آیا نادانی، ذاتی است؟ ماهیت انسان و رابطه‌اش با نادانی چیست؟ آیا ما واقعاً نادان یا دانا میشویم؟ چون بعضی وقتها چیزهایی که یاد میگیریم به حجم جهالت ما اضافه میکند نه به حجم دانایی ما و دست آخر؟   اینکه نادانی ارزش است یا دانایی؟ آیا دانایی امر ثابتی است که اگر یکبار بدستش آوردیم تا ابد بدستش آورده باشیم؟ آیا ذات آدمی و ماهیت ما به نادانی است یا دانایی؟ و آیا ما میتوانیم آدمها را بخاطر نادانیشان سرزنش کنیم یا خیر؟ در اینجا دو دیدگاه وجود دارد: از یکسو آدمی   چنان آغشته به نادانی است که جایی برای سرزنش او باقی نمیماند، چون تصور میشود ما در نادانی آفریده یا پدیدار شده‌ایم. از سوی دیگر، تصور میرود انسان نسبت به سایر موجودات، موجود متفاوتی است؛ آنگونه که ارسطو در دسته بندیش، انسان را حیوان ناطق (بمعنای تفکر) در نظر آورد و قوه ممتاز انسان را فکر دانست. اگر چنین باشد پس فکر کردن ذاتی من است و بعبارتی بسمت دانش رفتن ذات من است. در مقاله حاضر ضمن طرح چنین سؤالاتی، زمینه‌های جهالت آدمی و نقش فلسفه‌ورزی در آن توضیح داده خواهد شد .

کلیدواژگان

فلسفه نادانی، زمینه‌های جهالت آدمی، فلسفه‌ورزی

 

 

 




نقد تحلیلی چارچوب نظری آموزش فلسفه به کودکان بر مبنای حکمت متعالیه

(قسمت دوم)

نواب مقربی

دکترای کلام

چکیده

تلقی سنتی از فلسفه که ریشه‌های یونانی و هلینستی دارد و نظرورزی را مقدم بر عمل‌ورزی میشناسد، در آموزش فلسفه به کودکان با خود در تناقض است و سودمند نیست و چه بسا مایه سردرگمی و آشفتگی بیشتر گردد. فلسفه تحلیل زبانی متأخر که به نقد سراسر سنت فلسفی گذشته میپردازد و عمل ‌را بر نظر مقدم میشمارد، در آموزش و پرورش کودکان و اساساً هرگونه‌یی از شیوه زیست و بازی زبانی بیشتر بر تربیت تأکید دارد تا تعلیم و فلسفه را گونه‌یی فعالیت میشمارد نه شامل مجموعه‌یی از آموزه‌های نظری و انتزاعی. این دیدگاه تازه، هم در آموزش فلسفه به کودکان و نوجوانان میتواند کارگر بیفتد و هم با سنت حکمی دینی ـ‌اسلا‌می که تبلور آن در حکمت متعالیه ملا‌صدرا مشاهده میشود، سازواری بیشتری دارد. در این مقاله، ضمن بررسی فلسفه تحلیل زبانی و تأثیر آن بر فلسفه آموزش و پرورش نوین، تلا‌ش میشود که حکمت عرشیة متعالیه ملا‌صدرا، همچون بدیلی نیرومند و سازوار در برابر پارادایم یونانی و هلنیستی چونان راه زندگی و شیوة زیست معنادار در پارادایم دینی‌ـ حکمی عرضه شود. مخاطبان این جستار، معلمان و مربیان فلسفه و حکمت اسلا‌میند که در امر آموزش و پرورش کودکان و نوجوانان دست ‌اندر کاراند .

 

کلیدواژگان

فلسفه نظری، سنت یونانی‌ـ هلنیستی، نظرورزی،   عمل‌ورزی، فلسفه تحلیل زبانی، حکمت عرشیه متعالیه

 

 

 

 


بررسی تأثیر آموزش فلسفه بر ارتقای مهارتهای پرسشگری و تفکر انتقادی دانش‌آموزان دختر پایه پنجم

رویا عبداله پوربنه خلخال،کارشناسی ارشد تاریخ و   فلسفه آموزش وپرورش دانشگاه آزاد تاکستان

محمد تقی مقدس جعفری، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد تاکستان

محمدرضا کرمی پور شمس آبادی، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد زنجان

چکیده

هدف اصلی این پژوهش، مطالعه تأثیرآموزش فلسفه بر مهارتهای پرسشگری و تفکر انتقادی دانش‌آموزان دختر پایه پنجم ناحیه دو قزوین است. ابزار پژوهش پرسشنامه محقق ساخته، روش تحقیق آزمایشی و نیمه‌تجربی بود که به روش کندوکاو لیپمن بصورت عملی اجرا   گشت و آموزش فلسفه در شانزده جلسه برای تقویت مهارتهای پرسشگری دانش‌آموزان آموزش داده شد. جامعه آماری کلیه دانش‌آموزان دختر پایه پنجم و تعداد نمونه پنجاه نفر که به روش هدفمند انتخاب و به دو گروه 25 نفر آزمایش و گواه تقسیم شدند. جهت تحریک و برانگیختن حس کنجکاوی و پرسشگری دانش‌آموزان که لازمة آموزش فلسفه به کودکان است و برگزاری مباحث فلسفی از داستانهای فکری کم، فیشر، لیزا، لیلا و داستانهای اخلاقی ملانصرالدین استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل فرضیه یک پژوهش از آزمون t وابسته و فرضیه دو پژوهش از آزمون t برای گروه‌های مستقل استفاده شد. نتیجه فرضیه یک پژوهش نشان میدهد که فرض صفر رد و فرض تحقیق با 99درصد اطمینان مورد تأیید قرار گرفت. نتیجه فرضیه دو نشان میدهد که فرض صفر رد و فرض تحقیق با 95درصد اطمینان مورد تأیید قرارگرفت، بنابرین بین نمرات پیش‌آزمون و پس‌آزمون مهارتهای پرسشگری دانش‌آموزانی که در دوره آموزش فلسفه شرکت کردند تفاوت معناداری وجود دارد. همچنین بین نمرات پیش‌آزمون گروه کنترل و پس آزمون گروه آزمایش تفاوت معناداری وجود دارد و یافته‌های پژوهش بیانگر این است که آموزش فلسفه موجب تقویت مهارتهای پرسشگری، تفکر انتقادی، همکاری گروهی، فرضیه‌سازی، مهارت‌گفتاری، دقت و تمرکز... شده و تأثیر مثبت داشته است که بطور مفصل در این پژوهش مورد بررسی قرار میگیرد .

کلیدواژگان

آموزش فلسفه، مهارتهای پرسشگری، تفکر انتقادی

 

 

‌‌‌‌


رویکردی بومی به فلسفه برای کودکان مبتنی بر نسخه‌های موجود

احمد اکبری، دانش آموخته دکتری فلسفه تعلیم و تربیت و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بردسکن

علی خالق‌خواه، دانش آموخته دکتری فلسفه تعلیم و تربیت و عضو هیئت علمی دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده

فلسفه برای کودکان (p4c) که طی چهار دهه اخیر توسط لیپمن با طرح داستان‌ برای کودکان بمنظور توسعه فعالیت فلسفیدن در آمریکا شکل گرفت، امروزه به شیوه‌های مختلف و با تغییراتی چند در شکل اجرا و محتوای داستانی آن در کشورهای مختلف مورد استفاده قرار میگیرد. در برخی نسخه‌ها همچون فلسفه با کودکان (pwc) و دنیای سوفی‌ ‌گوردر در آشنا نمودن کودک با محتوای فلسفه اهمیت دارد، حال آنکه در داستانهایی برای فکر کردن‌ ‌اثر فیشر و در داستانهای فلسفی جهان‌ ‌اثر پیکمال سعی شده به محتوایی جذاب از میان داستانهایی متون کهن دست یابد، جسپرسن نیز با اهمیت دادن به مقوله فرهنگ داستانهای فکری تلاش نمود تا با استفاده از داستانهای بومی علاقه کودکان را به تفکر برانگیزد. بمنظور استفاده از رویکردهای موجود در طرح بومی فلسفه برای کودکان در ایران میتوان با عنایت به تاریخ فلسفه و سؤالات اساسیی که در فلسفه وجود دارند، فهرستی از مضامین و سؤالات مهم فیلسوفان را طرح نمود. این مضامین از داستانهای موجود در متون کلاسیک ادب فارسی انتخاب ‌میشود و سپس این داستانها براساس رویکرد فرایندی لیپمن برای استفاده در اجتماع پژوهشی آماده میگردد.

کلیدواژگان

فلسفه برای کودکان، فلسفه با کودکان، رویکرد بومی

 

 

 


تبیین حوزه‌های فلسفی در طرح پرورش تفکر فلسفی در کودکان و نوجوانان

سمانه سمنانی

کارشناس ارشد فلسفه و کلام اسلامی(دانشگاه علامه طباطبایی)

‌‌ چکیده

پرورش تفکر فلسفی در کودکان و نوجوانان ضرورتی است که آنها را به مهارتهای لا‌زم، هم بلحاظ رشد فردی و هم بلحاظ رشد اجتماعی مجهز مینماید و موضوعات مناسبی را برای فکر کردن و چگونگی پرداختن به آن موضوعات در اختیار کودکان و نوجوانان قرار میدهد .

یکی از وجوه اصلی و برجسته این طرح برانگیختن حس حیرت نسبت به پدیده‌های ملموس و عادی است تا با ایجاد کنجکاوی فلسفی در کودکان و نوجوانان و ایجاد تردید منطقی نسبت به دریافتهایشان از محیط، به آنها کمک شود به بینش و بصیرت درونی و شناخت عمیقتری از خود و جهان دست یابند. از اینرو در این نوشتار تلا‌ش شده است که در یک بخش، ضمن بیان اجمالی مبانی و خاستگاه طرح پرورش تفکر فلسفی در کودکان و نوجوانان، وجه ممیزه تفکر فلسفی از سایر جنبه‌های تفکر مشخص گردد .

اما در بخش دیگر، تمرکز اصلی بر روی حوزه‌های فلسفی و تبیین آنها میباشد. با توجه به اینکه کودکان دائماً در حال تلا‌ش برای سردرآوردن از جهان پیرامون خود هستند و بطور طبیعی سؤالهایی را مطرح میکنند که اغلب جنبة فلسفی دارند، بنابرین لا‌زم است برای ارزیابی دقیقتر سؤالا‌ت کودکان و جهتدهی به کنجکاوی ذاتی آنها و نیز برای رسیدن به پاسخ پرسشهایشان، مطالب دقیقتری از فلسفه و حوزه‌های فلسفی مطرح شود. باید توجه داشت، سؤالا‌ت کودکانمان اغلب متعلق به چند حوزه اصلیند که در این مقاله به چهار حوزه اصلی متافیزیک، معرفت‌شناسی، اخلا‌ق و ذهن پرداخته شده است تا با ایجاد آشنایی نسبی نسبت به چند حوزه اصلی، ذهن فلسفی مربیان و معلمان و متولیان این امر، تقویت گشته و آنها را به افرادی کارآمد و مؤثر در این عرصه تبدیل نماید .

 

کلیدواژگان

  تفکر فلسفی، متافیزیک، فلسفه اخلا‌ق، معرفت‌شناسی، ذهن، باور، هویت

 

 

 

 

 


  نقش تفکر در رشد شخصیت کودک

مرضیه امامی

کارشناس ارشد فقه اصول

چکیده

پرورش عقل و کاربرد صحیح آن در تربیت اسلا‌می از جایگاه والا‌یی برخوردار است و از مهمترین موضوعات و مسائل فرد و جامعه بشمار میرود، زیرا اسلا‌م دین عقل است و درک حقایق، شناخت معارف،   ارتباط منطقی با مبدأ و معاد، معرفت‌ پیامبران و   امامان، شناخت طریق رشد و هدایت و تکامل انسان در زمینه‌های مادی، معنوی، معاش و معاد به عقل وابسته است .

در این بین شیوة چگونه اندیشیدن ـ‌‌که میتوان آن را   از پایه‌های اصیل تربیت صحیح برشمرد‌‌ـ باید از اوایل کودکی به انسان آموخته شود. یک کودک با دانستن روش صحیح تفکر نه تنها از بسیاری تهدیدها میتواند مصون بماند، بلکه فرصتهای خوبی را هم برای خود فراهم خواهد ساخت و این چیزی است   که از مهارتهای مهم زندگی بشمار میرود .

تفکر در کودکان مجموعه‌یی از تواناییهای عالی ذهنی مانند: توانایی استدلا‌ل، حل مسئله، خلا‌قیت، حافظه، سازماندهی تکالیف، زبان و ... است. برخی کودکان بالفطره دارای یکسری تواناییها هستند که در محیطهای مناسب و بر اثر تمرین و تقویت شکوفا میشوند. یادگیری، حافظه و هوش از جمله مهارتهای ذاتی تفکر هستند که در شرایط محیطی، خانواده، تعلیم و تربیت مناسب رشد پیدا میکنند. تنها در اینصورت است که درک و فهم آنان از سلا‌مت لا‌زم برخوردار شده و یادگیری آنان با ثبات خواهد شد. نگارنده در این مقاله کوشیده است با نگاهی به قرآن و شیوه‌های تفکر از نگاه قرآن به اهمیت این مسئله پرداخته و در ادامه با ارائه عوامل ایجاد تفکر و روشهای تفکر و ... راههایی برای تقویت روحیه تفکر در فرزندان را پیش روی والدین بگذارد .

کلیدواژه‌ها

  تفکر، کودکی، رشد عقلی، والدین، کنجکاوی


نام
رایانامه
* متن نظر