تاریخ: 10 آبان 1389
کاربرد سؤالات فلسفی دربرنامه فلسفه وکودک
زندگی مملو از سؤالات است, اما تنها با ملاحظة دقیق است که می‌توان این سؤالات را معنامند ساخت. سؤال نباید صرفاً بخاطر خودش مطرح شود بلکه باید برای تشخیص و درک واقعی از آن طرح گردد.یعنی آنچه که ارزشمند است، هیجان بدنبال جواب رفتن است, نه رسیدن به پاسخ؛بعبارتی فرایند یافتن جواب است که مهم است.
فلسفه، بچه‌ها را قادر می‌سازد تا مسائلی که بر زندگی آنها تأثیر گذار است را عمیقاً بررسی کنند. به آنها کمک می‌کند سؤالات خود را بسط دهند، فرضیه ‌سازی و تجزیه و تحلیل کنند و در سطح بالایی تفکر و استدلال کنند. آنها را تشویق می‌کند خلاقانه و مبتکرانه فکر کنند،به حل مشکلات پرداخته و عقاید و ایده‌های خوب را گسترش دهند.آزادی افکار جدید در خلال خلاقیت و تخیل بوجود می آید.سؤالات نظام‌مند وگفتگوهای فکورانه می‌تواند بطور طبیعی روحیه تحقیق را به همراه استدلال، حل مشکل، تخیل و خلاقیت بیدار کند. این فرایند‌ها بچه‌ها را از دادن جوابهایی که صرفاً به مذاق معلم خوش بیاید، دور می‌کند. بحث‌های انتقادی به بچه‌ها کمک می‌کند تا افکار و ایده‌ها را به یکدیگر ارتباط دهند.
.

شروع کار با سؤال کردن

چه نوع سؤالاتی باید طرح شود؟

 

سؤالات فلسفی باید مهم بوده و در عین حال بایدطوری باشد که بتوانیم در مورد جوابهای خود قضاوت کنیم.این امر شامل سؤالات و تئوریهایی می‌شود که با زندگی امروزی، گذشته و آینده ما مرتبط هستند. بزرگسالان و همینطور بچه‌ها بطور ذاتی دوست دارند در مورد دنیای خود تحقیق کنند و از آن سر در بیاورند, اینکه چه اتفاقی برای ما می‌افتد، چرا و چگونه؟ در اولین روزهای تحقیق بچه‌ها باید یاد بگیرند چه سؤالاتی برای طرح در جلسه مفید و مؤثر هستند, چون سؤالات آزاد زیادی وجود دارد.

برای شروع کار از یکسری نشانه‌ها استفاده کنید تا بچه‌ها سؤالات را بر حسب مناسب بودن برای تحقیق، طبقه‌بندی کنند در کنار سؤالات بسته که معمولاً جوابهای تعریف شده و غیر قابل بحثی دارند, علامت تیک بگذارید, این علامت بیانگر آن است که ما جواب را می‌دانیم و نمی‌توانیم بحثی معنامند و مفید در مورد آن داشته باشیم (این علامت ضمناً بیانگر آن است که سؤالات مربوطه غلط نیستند, ولی نمی‌توان آنها را با طیفی از عقاید به بحث گذاشت).

برخی سؤالات در مورد مسائلی متمرکز می‌شوند که یافتن پاسخ آنها انگیزة خاصی دارد یا دربارة حقیقتی است که بچه‌ها می‌توانند در مورد آن تحقیق کنند و یا از دیگران توضیح بخواهند. بدین ترتیب جوابها همواره حقیقی خواهند بود.

سؤالات آزاد نیز سؤالاتی هستند که می‌توانند مورد بحث قرار گیرندو نظرات و عقاید مختلفی می‌تواند در مورد آنها ارائه شود. در مورد این سؤالات، می‌توان بخوبی کار کرد و تحقیق مربوطه در جهت و مسیر فلسفی قرار می‌گیرد.

وقتی بچه‌ها با جلسات فلسفی بیشتر آشنا شدند, آنها می توانند سؤالات فلسفی بیشتری مطرح کنند. سؤالات فلسفی, سؤالاتی هستند که آگاهی در زمینه سؤال مربوطه را برمی‌انگیزد و پتانسیل تحقیق را داراست.

زندگی مملو از سؤالات است, اما تنها با ملاحظة دقیق است که می‌توان این سؤالات را معنامند ساخت. سؤال نباید صرفاً بخاطر خودش مطرح شود بلکه باید برای تشخیص و درک واقعی از آن طرح گردد.یعنی آنچه که ارزشمند است، هیجان بدنبال جواب رفتن است, نه رسیدن به پاسخ؛بعبارتی فرایند یافتن جواب است که مهم است.
.  
... در عمل
سؤالات زیر گزیده‌ایی از سؤالاتی هستند که دانش‌آموزان در جلسات متعدد بر پایة داستانهایی مناسب, آنها را مطرح کرده‌اند.
.

سؤالات بسته

آیا آن دختر چایش را خورد؟

چند تخت آنجا بود؟
.

سؤالات حقیقی (احتمالاً علمی, تاریخی).

چرا نقاش درخت را مانند انسان کشید؟

چرا سنگ غلتید؟

چرا گرگها نمی‌توانند حرف بزنند؟
.

سؤالات باز

آیا پینوکیو واقعی بود؟

چگونه دختر زیبا عاشق  پسرزشت شد؟

چرانیما از تاریکی ترسید؟
.

سؤالات فلسفی

آگاهی چیست؟

شیطان از کجا می‌آید؟

آیا دزدی کار بدی است؟

حقیقت چیست؟

خواب‌ها و رؤیاهای ما از کجا سرچشمه می‌گیرند؟

 

 ثبت سؤالات

در ابتدا به بچه‌ها چند لحظه فرصت فکر کردن بدهید. برای روشن سازی تفکرشان می‌توانند فکرشان را در دفتر نقاشی کنند. با دانش آموزان خود در زمینة مورد نظر صحبت کنید. از آنها بخواهید روی زمین بنشینند، آرامش را برقرار کرده و برایشان توضیح دهید که از آنها می‌خواهید جنبه‌هایی از مطلب مورد نظر را که برای آنها پیچیده است, در نظر بگیرند. نکتة حائز اهمیت این است که بچه‌ها باید بفهمند سؤال را صرفاً بخاطر خود سؤال نمی‌پرسند بلکه باید سؤالاتی بپرسند که در پی یافتن جواب آن هستند. برای آنکه کیفیت تحقیق و گفتگو بالا برود باید سؤالاتی بپرسند که منجر به بحث آزاد شود.

وقتی بچه‌ها سؤالات خود را در دفترشان ثبت کردند، حال نوبت آن می‌رسد که همة سؤالات را جمع‌آوری کنید. برای این‌کار از بچه‌ها بخواهید سرجای خود برگردند و بنشینند و کلیه سؤالات را روی کاغذ بزرگی وارد کنید .

معلم سؤالات بچه‌ها را دقیقاً با کلمات خودشان می‌نویسد. بسیار حائز اهمیت و مفید است که نام هر کودک را جلوی سؤال خودش بنویسید تا بر فرد پرسش کننده تأکید شود. ضمناً بر تمایل کودک در ارائه سؤالش به کل گروه تأکید کنید. راههای زیادی برای جمع‌آوری سؤالات و ادارة این پروسه وجود دارد. جمع‌آوری سؤالات بسیار وقت‌گیر است اما راههای زیادی برای سرعت بخشیدن به آن وجود دارد.

 

...در عمل
.
راههای جمع آوری سؤالات
.

· هر یک از بچه‌ها داوطلبانه یکی از سؤالات خود را انتخاب کرده بگوید و معلم آنرا در کاغذ بنویسد.

· از «صندلی داغ» استفاده کنید. به این صورت که   هر یک از بچه‌ها به نوبت بیاید بر آن صندلی بنشیند و سؤالاتش را ارائه دهد. به آنها گوشزد کنید که صبر کنند تا صندلی خالی شود. این روش خوبی برای یادآوری نوبت‌گیری است. بچه‌های دیگر هم اگر سؤالی مشابه دارند می‌توانند کنار فردی که سؤال خود را مطرح می‌کند, بایستند. در این مورد باید مطمئن شوید که کلمات دقیقاً مشابه هم هستند.

· بچه‌های باسواد می‌توانند سؤالات خود را بر روی کاغذی بزرگ بنویسند.

· می‌توانند سؤالات خود را بر روی بر چسب بنویسند و سپس آنرا بر کاغذی بزرگ بچسبانند.

· معلم می‌تواند از برخی بچه‌های کلاس کمک بخواهد که در زمان تفکر، سؤالات را از دفتر بر کاغذ بزرگ وارد کنند .

· سؤالات مشابه را وارد نکنید ـ مابقی سؤالات را جمع‌آوری و به بچه‌ها کمک کنید تا ارتباط بین آنها را پیدا کنند. از بچه‌ها بخواهید سؤالات و تصاویر مشابه با مورد خودشان را پیدا کنند. آنها می‌توانند در مورد معنای سؤالات یا تصاویرشان با یکدیگر صحبت کنند و آنها را در یک سؤال خلاصه کنند. وقتی این سؤال ارائه شد, تسهیل کننده نام همة بچه‌ها را کنار آن وارد کند.

· سؤالات جفتی: از بچه‌ها بخواهید بصورت گروههای دوتایی کار کنند، باهم تشریک مساعی کنند و سپس در مورد طرح یک سؤال باهم کار کنند.
.

یافتن ارتباط بین سؤالات

وقتی بچه‌ها با فلسفه بیشتر آشنا شدند و سؤالات بهتری طرح کردند, می‌توانند در سطوح عمیق‌تری از تفکر کار کنند. آنها علاوه بر اینکه باید در مورد معنای نهفته در پس سؤالاتشان توضیح دهند، باید ترغیب شوند تا در مورد چگونگی تناسب سؤالاتشان با سؤالات دیگران فکر کنند و اینکه چگونه این سؤالات ختم به بحث‌هایی می‌شود که برایشان مهم است. وقتی سؤالات جمع‌آوری شدند باید آنها را تجزیه تحلیل و روشن سازی کنند. از طریق این فرایند، سؤالات کاملاً درک شده و انگیزة بچه‌ها برای تفکر برانگیخته می‌شود. وادارکردن بچه‌ها به تفکر دربارة ارتباط بین سؤالات نه تنها از تعداد سؤالات کم می‌کند, بلکه آنها را قادر می‌سازد تفکر بهتری از مسائل زیر ساختی داشته باشند.

سؤالات را بازخوانی کنید و از بچه‌ها بخواهید داوطلبانه هر ارتباطی که بین آنها می‌بینند بیان کنند.

  • سؤال مهمتر کدام است؟
  • کدام سؤالات مطلب مشابهی مطرح می‌سازند؟

پیشنهاد:

از مداد برای کشیدن خطوط ارتباطی بین سؤالات, نشان دادن ارتباط بین آنها و نوشتن مسائل مهمتر یا سؤالات دیگر در بین این خطوط استفاده کنید. استفاده از مدادهای رنگی فرایند روشن سازی را برای بچه‌ها آسانتر می‌سازد. برای مثال؛ تسهیل کننده می‌تواند بپرسد که سؤالات قرمز رنگ, ختم به چه موضوعی می‌شود. بدین ترتیب هر یک از رنگها بیانگر یک مفهوم یا موضوعی است که بواسطة آن بچه‌ها می‌توانند سؤالات خود را مقوله‌بندی کنند. ضمناً قادر به ملاحظة محل ادغام مفاهیم با یکدیگر و یا ایجاد ارتباطات جدید هستند.

 


.
. ...در عمل

چرا پینوکیو بدنبال پسرها به راه افتاد؟ (کتی)

چرا معلم پینوکیو را دعوا کرد؟ (کلسی, کامی, مایا)

چرا دماغش بزرگ شد؟ (جو, جوانا, جورچیا)

چرا پینوکیو فرار کرد؟ (مانا, اشلی)

چرا زنده بود؟ (نیکیتا)

چرا پسرک را هل داد؟ (کلسی)

چرا رئیس خیمه شب بازی, عروسک‌ را زخمی کرد؟ (دیلان)

چرا آن مرد همة عروسکهای خیمه ‌شب‌بازی را می‌خواست (هری)

چرا پینوکیو می‌خواست به مدرسه برود؟(سام)

چرا پینوکیو دروغ می‌گفت؟(لیام)

چرا وقتی عطسه کرد, گرد و غبار چوب از بینی‌اش بیرون آمد؟(کمرون)

 

 ارتباط با سؤالات فلسفی

   آیا پینوکیو می‌دانست کار اشتباهی می‌کند؟

          (آیا می‌دانیم چه کاری اشتباه است یا آنرا یاد می‌گیریم؟)

  چرا رئیس خیمه شب‌بازی بد اخلاق بود؟

             (چرا بعضی مردم بداخلاق هستند؟)

  آیا چوب می‌تواند زنده باشد؟

         («زنده» یعنی چه؟) (آیا «زنده» هم معنای «واقعی»‌است؟)

  چرا پینوکیو می‌خواست پسر واقعی باشد؟‌

        (انسان «واقعی» چیست؟) (چگونه بدانیم چه چیزی «واقعی» است؟ )

 

سؤالات را فلسفی کنید.

بواسطة جریان یافتن ارتباط بین سؤالات, تسهیل کننده می‌تواند هدف تحقیق فلسفی را نمایش دهد. در این فرایند , مسائل مهم نهفته در پس سؤالات باز می‌شوند و گروه تحقیقی در زمینة آنها کار می‌کنند.

با طبقه‌بندی سؤالات, بچه‌ها یاد می‌گیرند چگونه دربارة مسائل مهمتر فکر کنند. آنها بتدریج درمی‌یابند سؤالات ثانویه که بواسطة بحث در زمینة سؤال اصلی طرح می‌‌شوند می‌توانند پایه‌ایی برای تحقیق واقعی فلسفی باشند.

بعدها, وقتی بچه‌ها با روش ارتباط دادن موضوعات به یکدیگر, بیشتر آشنا شدند, سؤالات فلسفی بیشتری از همان جلسه اول طرح می‌کنند. هدف ما به عنوان تسهیل کننده, رشد تواناییهای بچه‌ها در بکار گرفتن سؤالات فلسفی و طرح آنها است. برای آنکه یافتن سؤالات فلسفی‌ راحت‌تر شود، به آنها بگویید سؤالات را به گونه‌ایی طرح کنند که گویی آنها را از فردی می‌پرسند که کتاب مربوطه را نه خوانده و نه دیده.

 

 ... در عمل

در زیر نمونه‌هایی از تبدیل سؤالات معمولی به سؤالات فلسفی به چشم می‌خورد:

سؤالات اولیه می‌توانند تبدیل شوند به ...

چرا پینوکیو دروغ گفت؟چرا مردم دروغ می‌گوید؟

چرا امید اینقدر عصبانی شد؟چرا مردم عصبانی می‌شوند؟

چرا پسرها به   شیوااجازه ندادند فوتبال بازی کند؟چرا مردم با دخترها و پسرها یکسان

برخورد نمی‌کنند و رفتاری متفاوت با آنها دارند؟

چرا گرگ,بره کوچک را تهدید کرد ؟چرا برخی مردم دیگران را تهدید می‌کنند؟

چرا شاهزاده به وعده‌ایی که به قورباغه داده بود وفا نکرد؟آیا مردم همواره باید به وعده‌های خود عمل می‌کنند؟

 

از سؤالات شروع کنید.

  وقتی سؤالات، طرح و ارتباط بین آنها مشخص و موضوعات، یافت شدند؛ بچه‌ها باید سؤالی را انتخاب کرده و‌ تحقیق خود را شروع کنند. این امر بسیار حائز اهمیت است که آنها دریابند رأی‌گیری بعنوان یک مهارت، حق آنهاست. در این مهارت آنها باید بتوانند سؤالی را در نظر بگیرند و تصمیم‌گیری کنند که آیا هیچ موضوع جالب و قابل توجهی در آن وجود دارد؟

بهتر است قبل از رأی‌گیری به بچه‌ها یادآوری کنید نباید به چیزی که خودشان علاقمند نیستند, فقط به خاطر دیگران رأی دهند و یا تصمیم دوستانشان را تقلید کنند. بخش مهم فرایند فلسفی، این نکته است که در گروه تحقیقی، نام هر کس در کنار افکار و ایده‌هایش درج می‌شود. این حق هر یک از بچه‌ها است که براساس استدلالهای خود تصمیماتی بگیرد. هرچه مهارت بچه‌ها بیشتر می‌شود درمی‌یابند که اگر عاقلانه رأی ندهند, به سختی می‌توانند در بحث شرکت کنند و تنها راه حل این است که به سؤالاتی رأی دهند که حرف زیادی برای گفتن درمورد آن دارند. هرچه تجربه بچه‌ها بیشتر می‌شود ،بیشتر به موضوعاتی رأی می‌دهند که از روشن‌سازی و ارتباط بین سؤالات منتج شده‌اند. آنگاه می‌توان از آنها خواست تا سؤالات جدیدی را طرح کنند که در برگیرندة ماهیت سؤالات اصلی هستند.

وقتی بچه‌ها گفتگوهای خود را از روشن‌سازی سؤالات و موضوعات آغاز کردند در می‌یابید که جریان رأی‌گیری اصلاً  بیهوده است.
.

پرورش برقراری ارتباط

مغز ما با برقراری ارتباط بین چیزها دنیا را درک می کند. بچه ها هم با تمرین وفعالیت ،ارتباط بین چیز ها را یاد می گیرند واین نکته را پرورش می دهندکه بین سؤالات وجوابها ارتباط وپیوند وجود دارد. وقتی چنین ارتباطی برقرار شد ،کم کم به سمت درک پرسش واقعی مطرح شده در سؤالات پیش می روند وبدین ترتیب ایده های ناب شکل می گیرد. این تمرینها، باعث ارتقا گفتگو دربین اعضای گروه می شود. به این ترتیب حتی بچه هایی که در جلسات تحقیقی ، کمتر حرف می زنند اعتماد به نفس بیشتری حس کرده ونظرات خود را بیان می کنند.
.
فلسفه را به خانه ببرید
.

معرفی تکالیف به والدین

هرگاه احساس آمادگی کردید می‌توانیدجزوه   تفکر بچه‌ها را برای والدین آنها بفرستید و آنها را در این کار سهیم کنید می‌توانید طی نامه یا جلسه‌ایی فوایداین کار را برای والدین توضیح دهید. می‌توانید از نکات زیر برای این کار بهره بگیرید.

·    فلسفه کنجکاوی بچه‌ها را برای استدلال, حل مشکل, تصور و خلاقیت بر می‌انگیزد.

·    مهارتهای ارتباطی آنها را رشد   داده و بدین ترتیب می‌توانند حرف بزنند گوش دهند و نوبت بگیرند.

·  به آنها زبان گفتگو و چگونگی برقراری ارتباط را می‌آموزد.

·  به آنها کمک می‌کند متفکران نقاد باشند و سؤالات خود و ایده‌های دیگران را در محیطی امن مطرح کنند.

·     باعث رشد ارتباطی خوب با هم کلاسی‌هایشان می‌شود. آنها یاد می‌گیرند با همدیگر کار کنند و عقاید و تفکرات همدیگر را نقد کنند و شکل دهند.

·      یاد می‌گیرند شهروندی با اخلاق باشند و مسئولیت اعمال و عقاید خود را بپذیرند.

·     اعتماد به نفس آنها را افزایش می‌دهد.

·  از آنجائیکه ممکن است در باره موضوع خاصی ، جواب درست و غلطی وجودنداشته باشد ، فلسفه افکار آنها را به چالش می‌کشد و بدین ترتیب آنرا با شما در میان می‌گذارند تا نظر شما را جویا شوند.

·     هرچه سؤالات فلسفی بیشتر شود آنها بیشتر می‌خواهند بدانند و بیابند.

هر پدر و مادری می‌داند که بچه سؤالات زیادی از آنها می‌پرسد. اما واقعاً هر چند وقت یکبار به آنها جواب با‌ارزش داده می‌شود؟ تشریک مساعی والدین  که در تحقیق کلاسی مطرح می‌شود فرصت مغتنمی است تا والدین و بچه‌ها به یکدیگر گوش فرا دهند و در سطحی متفاوت با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.


.
.  

 


 


نام
رایانامه
* متن نظر