مرکزفلسفه و کودک
نظر به اهمیّت امر آموزش و پرورش در کشور و نقایص موجود در این زمینه و لزوم کاربردی شدن تفکر فلسفی در جامعه، بخش پژوهشی ویژهیی تحت
عنوان «فلسفه و کودک» در بنیاد حکمت اسلامی صدرا پایهگذاری شده که بیش از ده سال از فعالیت آن میگذرد و در این راستا نیز در طی مراحل پژوهش و آزمایش «طرح جامع فلسفه و کودک» تدوین و به اجرا درآمده است. «فلسفه و کودک» برنامهیی است با هدف پرورش و ارتقای سطوح تفکر نقاد و خلاق در کودک.
کودک در طی فرآیند کاوش جمعی در کلاس؛ ژرفاندیشی، استدلال، قضاوت، همچنین تعامل و احترام به عقاید دیگران را میآموزد.
اگر فلسفه را اندیشیدن و کودک را موجودی کاوشگر بدانیم، به معنای صحیح «فلسفه و کودک» نیز دست یافتهایم.
خرده گیری و عیب جویی شخص یا یک اثر, به ویژه اگر با تأکید بر خطاها و معایب همراه باشد معمولاً نقد نامیده می شود, اما نقد به معنای دقیق کلمه به بررسی امتیازات و نیز عیوب و نقایص یک چیز و ارزیابی آن اطلاق می شود. با آنکه نقد آثار علمی غالباً از سوی مراجع رسمی صورت نمی پذیرد, اگر صحیح و سالم باشد, در تعیین ارزش و سرنوشت بسیاری از آثار, عالی ترین مرجع است. موضوع نقد و انتقاد اندیشه ها, ریشه در ادبیات دینی به ویژه قرآن کریم دارد. آیاتی چون «فبشر عباد الذین یستمعون القول فیتبعون احسنه» (سوره زمر, آیه 17) به ارزیابی سخنان و شنیده ها دعوت می کند. برای عمومی شدن فرهنگ نقد و نقد پذیری می بایست تلاش هایی صورت گیرد. این نوشتار سعی دارد اهمیت آموزه های منطق را در نقد اندیشه ها مورد بررسی قرار دهد.
شاخصترین پایة شخصیت فرد, میل به اندیشیدن و توانایی فکر به صورت انتقادی است. تفکر انتقادی به افراد در حل مسائل, تصمیم گیری در موقعیتهای زندگی و شکل گیری هویت و عادتی با ثبات در شخص کمک میکند. جامعه هر چقدر پویاتر باشد, نیاز به اندیشمندان انتقادی بیشتر احساس میشود. جامعه همواره نیازمند متفکرانی است که از قضاوت خوب درباره مسائل جامعه خویش برخوردارند و میدانند که چه زمانی و چگونه مهارتهای تفکر را در جامعه خویش بکار گیرند, برخورداری از تفکر انتقادی در جامعه سیاسی به افراد یاری میرساند تا شهروندانی آگاه و مطلع باشند و آزادی حقیقی را تجربه کنند. بنابراین, تفکر انتقادی بعنوان مهارتهای فرد در تعبیر و تفسیر, تجزیه و تحلیل, ارزیابی و نیز شناسایی پدیده های اجتماعی, منبعی نیرومند در زندگی مدنی و سیاسی محسوب میشود. با توجه به نقش اساسی تفکر انتقادی در زندگی, هدف اصلی آموزش و پرورش میبایست فراتر از کسب آسان دانش, تربیت متفکران انتقادی باشد.
شماره چهارم ویژه نامه فلسفه و کودک زیر نظر آیت الله سید محمد خامنهای و سردبیری مژگان پروینیان منتشر شد. در این ویژه نامه مطالبی پیرامون کودک و توان تفکر ورزی به چاپ رسیده است . مقالات شامل موارد زیر می باشند: کودک و توان درک مفاهیم فلسفی مدرسه بی فلسفه چرا؟ در کلاسهای فلسفه و کودک چه نوع سوالاتی باید مطرح شود؟ مولفه ها و ویژگیهای تفکر انتقادی تربیت فلسفی جوان ( معنا , اهداف و روشها )
از گذشتههای دور انسان از طریق داستان سرایی، آرمانها، اندیشهها و تخیلات ذهنی خود را تجسم میبخشیده و بدین ترتیب همواره نقل داستان موجب برانگیخته شدن احساسات، تمایلات و تفکرات مخاطبان گردیده است؛ از اینرو داستان، ابزاری مهم و مؤثر در امر تعلیم و تربیت بوده و در طرح فلسفه و کودک نیز از آن به عنوان ابزار مورد علاقه کودک برای تهییج تفکر، ایجاد پرسش، خلق ایدههای نو و پیشگیری از ساده انگاری استفاده میشود. در طرح فلسفه و کودک تلاش میشود چنین انتظاری در قالب داستانهایی ویژه با نام «داستانهای فکری» برآورده شود. نویسنده در داستان فکری سعی در آشنا سازی کودکان با مفاهیم عمیقتر داشته و تلاش میکند نگرش آنها را نسبت به جهان اطراف خود، وسیعتر نموده و به سوی کسب تجارب فلسفی سوق دهد. برای آشنایی بیشتر علاقمندان، نمونهای از یک داستان فکری تحت عنوان «در اندیشة پرواز» به همراه تحلیل فلسفی آن آمده است.
علمای اسلامی از ابنسینا و فارابی گرفته تا ملاصدرا و سهروردی نیز تفکر صرف ارسطویی وخرد سقراطی و افلاطونی را به گوهر عرفان شرقی و اسلامی زینت دادند و از آن حکمتی پدید آوردند که به حکمت ذوقی معروف است. در این میان، عقلای مجانینی همچون بهلول و ملانصرالدین با زبان طنز و کوچه بازاری این حکمت را به میان مردم بردند و فلسفه عملی را که به اخلاق و ماوراءالطبیعه میپرداخت، مثل کودکی بازیگوش با زبان رمز و کنایه به پادشاهان و مردم کوچه و بازار گوشزد میکردند.